'Gezond verstand zegeviert'; Vreedzaam eind aan bezetting moskee in Kashmir

NEW DELHI, 16 NOV. Het ruim vier weken durende beleg van de Hazratbal-moskee in de Indiase deelstaat Jammu en Kashmir is vannacht zonder bloedvergieten afgelopen. De gewapende militante moslims, die bij het begin van de belegering door het Indiase leger een groep pelgrims in gijzeling hadden genomen, gaven zich allen over aan de autoriteiten.

In totaal verlieten 65 mensen de moskee in Srinagar; tot nu toe was steeds aangenomen dat zich veel meer mensen in de moskee bevonden. Hoeveel militante moslims zich in de groep bevonden was niet onmiddellijk duidelijk. Indiase militairen namen onder andere een raketwerper, machinegeweren en explosieven in beslag. De militairen zouden hun posities rond de moskee vanmiddag opgeven.

Voor de regering van premier Narasimha Rao betekent het vreedzame einde een grote opluchting. De politieke schade van de kwestie voor New Delhi blijft zo enigszins binnen de perken. Een verheugde Rao verklaarde dat “het gezond verstand heeft gewonnen”.

Het beleg van de moskee, waar volgens de islamitische overlevering een haar uit de baard van de profeet Mohammed wordt bewaard, leidde tot massale protesten onder de moslims van Kashmir en gaf een nieuwe impuls aan de separatistische gevoelens in de deelstaat. Tegelijkertijd stond de regering bloot aan kritiek vanuit de rest van India dat ze niet doortastend genoeg optrad tegen de militanten in de moskee. Tot New Delhi's ongenoegen werd door het beleg bovendien de aandacht van de wereld op de kwestie-Kashmir gevestigd.

Een nog onbeantwoorde vraag is onder welke voorwaarden de militanten zich hebben overgegeven. Eerder had de regering tijdens onderhandelingen steeds geëist dat mannen die al wegens eerdere vergrijpen werden gezocht zich voor de rechter zouden moeten verantwoorden, een voorwaarde die door de militanten in de moskee steeds van de hand was gewezen.

Waarnemers sloten vanmorgen niet uit dat wellicht is afgesproken dat alleen de buitenlanders onder de militanten zullen worden berecht. Een politieman in Srinagar, die anoniem wilde blijven, zei dat er in elk geval twee Pakistanen onder hen waren. Eerdere berichten maakten ook melding van enkele Afghanen die zich bij de militanten zouden hebben aangesloten om tegen India te vechten.

De crisis rond de Hazratbal-moskee begon op 15 oktober. Regeringstroepen omsingelden het complex, waar zich een groep gewapende militanten ophield die enkele dagen daarvoor van een naburige universiteitscampus was verjaagd.

De regering rechtvaardigde haar optreden niet met de aanwezigheid van de gewapende militanten maar met het argument dat er gevaar dreigde voor de haar van de profeet Mohammed, de Hazratbal. Er zou geknoeid zijn met de sloten op de deuren van de moskee, wellicht om de in kwarts gegoten haar te ontvreemden. De militanten hebben deze beschuldigingen steeds ten stelligste ontkend. Een afvaardiging van vooraanstaande moslims bezocht vanmorgen na de overgave de moskee en meldde dat de geliefde relikwie in goede staat verkeerde.

Hoewel het bij de moskee zelf niet tot bloedige incidenten kwam, gebeurde dat wel elders in Kashmir. Op de eerste vrijdag na het begin van de belegering werden er tijdens een betoging van ongewapende mannen in het dorp Bijbehara, ten zuiden van Srinagar, 47 mensen doodgeschoten. Ook in Srinagar zelf overleefden die dag zeven mensen confrontaties met het leger en de veiligheidstroepen niet.

In Srinagar maar ook elders in de overwegend door moslims bewoonde deelstaat zorgde het beleg de afgelopen weken voor nieuwe onrust. Duizenden extra militairen en veiligheidstroepen werden ingezet om de toestand meester te blijven. Een dringende oproep van verscheidene invloedrijke islamitische verzetsgroepen om winkels gesloten te houden en niet naar het werk te gaan maakte de situatie nog moelijker voor de bevolking.

De crisis rond de Hazratbal leidde tevens tot een nog slechtere verstandhouding met het buurland Pakistan, dat aanspraak maakt op het door India gecontroleerde deel van Kashmir. Herhaaldelijk riep Pakistan de Indiase regering op het beleg te staken en het probeerde uit alle macht de internationale opinie tegen India te mobiliseren.

    • Floris van Straaten