Een Matisse

“Matisse”, stelt een zestigjarige man zich voor. Met zijn korte, nauwkeurig onderhouden baard, zijn kalende hoofd en bril lijkt hij sprekend op de schilder en beeldhouwer Henri Matisse, die in 1954 overleed. Alleen zijn rijbroek doet vermoeden dat het hier toch niet om een wederopstanding van de beroemde kunstenaar gaat.

Bent u familie van Matisse?

“Ja, ik ben kleinzoon Gérard, zoon van Jean”, verzucht Matisse.

Is dat zo moeilijk?

“Mijn grootvader was een patriarch. Hij was heel veeleisend, vooral voor zichzelf natuurlijk. Als je zo'n beroemde grootvader hebt, draag je altijd zijn stempel. Voor mijn vader was het een ware terreur. Mijn vader was beeldhouwer. Overal werd hij gezien als een zoon van Matisse die ook kunstenaar wilde zijn. Hij werd nooit alleen op zijn eigen werk beoordeeld.”

Gérard kreeg als kind strenge tekenlessen van zijn grootvader. Hij ging ook naar de Ecole des Beaux-Arts. Hij wilde schilder worden. “Maar met het stempel van Henri Matisse op je is het zeer moeilijk. Als mensen zeggen: bent u de kleinzoon van Matisse? dan ben je nergens meer. Ik ben daarom paarden gaan fokken. Dat beschouw ik nu als net zo'n kunst als het maken van een schilderij. Het vraagt evenveel toewijding als schilderen.”

Strengheid, dat is wat kleinkind Gérard vooral van zijn grootvader Henri herinnert. Hij waagde het niet om te laat op een afspraak bij zijn grootvader te komen. “Ik kwam liever vijf minuten te vroeg. Ik wilde niet riskeren dat hij geërgerd was.” Hij kan zich niet herinneren ooit op schoot gezeten te hebben bij Henri Matisse, die overleed toen Gérard achttien jaar was.

Hij toont een film waarop te zien is hoe grootvader Henri hem als kind portretteert. Het gezicht van de tekenende Henri Matisse is streng, geen ogenblik is enige vriendelijkheid zichtbaar. Kleinzoon Gérard zit stokstijf voor zich uitkijkend in een stoel, zelfs zijn lippen bewegen niet. De veronderstelling dat hij gespannen was omdat er gefilmd werd, wijst hij resuluut van de hand. “Je moest stilzitten bij grootvader.”

Het Matisse-stempel is lastig, maar je kunt het niet van je afschudden, vindt Gérard. Hij blijft zich verbonden voelen met alles wat met Henri Matisse heeft te maken. Daarom reist hij vanuit zijn woning in Oost-Frankrijk honderden kilometers om aanwezig te kunnen zijn bij de opening van een tentoonstelling over de relatie tussen tekeningen en beelden van grootvader Matisse in het kleine Matisse-museum in diens geboorteplaats Le Cateau, niet ver van het Noordfranse Valenciennes. “Ik voel dat dit mijn afkomst is. Mijn vader, mijn tante en mijn oom hebben zich voor dit museum ingespannen. Ik moet hier zijn.”

Hij heeft bewondering voor het werk van Matisse, dat staat buiten discussie. Maar hij prijst zichzelf gelukkig dat het stempel van zijn beroemde grootvader op hem minder zwaar drukt dan op zijn neef Claude Duthuit. Die kleinzoon van Matisse heeft zich totaal aan grootvader Henri gewijd door complete catalogi van diens werk samen te stellen. Eerst maakte hij samen met zijn moeder (Matisse's dochter Marguerite) een catalogus van het complete grafische werk, vervolgens stelde hij alleen een catalogus van de complete illustraties samen en volgende maand verschijnt van zijn hand de catalogus van Matisse's complete beeldhouwwerk.

Gérard Matisse: “Je zit eraan vast. Grootvader was indrukwekkend en beroemd. Dat had gevolgen voor de hele familie.”

    • Ben van der Velden