Betuwelijn: project van miljarden vol onzekerheid en verwarring

Het besluit over de aanleg van de Betuwelijn nadert. Een cruciaal debat, van de Tweede-Kamercommissie voor verkeer en waterstaat, staat voor komende maandag op de agenda. Krijgt de Rotterdamse haven zijn goederenspoorlijn naar het achterland - 158 kilometer nieuw spoor, voor een groot deel vlak langs de snelweg A15, maar ook dwars door woonwijken in onder andere Barendrecht en Tiel?

Rotterdam zegt de spoorlijn nodig te hebben om de concurrentieslag te kunnen voeren met zeehavens als Antwerpen en Hamburg. Tegenstanders, onder wie een aantal hoogleraren uit Delft, menen dat Rotterdam ook concurrerend kan blijven met relatief bescheiden aanpassingen aan het bestaande spoorwegnet en aan de voorzieningen voor de binnenvaart.

In de Betuwe is het verzet tegen de spoorlijn begonnen: 'Not in My Back Yard'. Aleen een ondergrondse of verzonken lijn zou aanvaardbaar zijn voor de bevolking, voor de gemeenten en voor de provincies.

Het kabinet zegt een ondergrondse lijn niet te kunnen toezeggen: te duur, te veel bouwtechnische risico's. Een reeks alternatieven van diverse zijden is inmiddels uitgedacht en besproken op congressen en protestvergaderingen. Maar uitgangspunt voor het kabinet blijft dat de lijn maximaal 6,4 miljard gulden mag kosten.

Het is de vraag of het kabinet binnen dit budget zal kunnen blijven. De eisen van gemeenten en provincies voor extra geluids-isolatie en het opheffen van andere overlast langs de spoorlijn kosten bij elkaar zo'n 1,2 miljard. De Kamer zal naar verwachting een aantal eisen uit het land honoreren.

Een tegenvaller dreigt ook bij de private financiering van de lijn. Minister Maij-Weggen (verkeer en waterstaat) verwacht dat banken en beleggers een bedrag van 1,5 miljard gulden zullen bijdragen. Maar dit is hoogst onzeker, want 'private financiers' lenen niet graag geld voor een project waarvan de opbrengst nog hoogst onzeker is. Dit zou de schatkist nog vele honderden miljoenen extra kunnen kosten.

Lange tijd is de discussie gevoerd over de vraag hòe de Betuwelijn moet worden aangelegd. Die discussie is inmiddels verschoven. De laatste maanden is de vraag vooral: waaròm moet de Betuwelijn er komen? Zoals een actievoerder het uitdrukt: “Wij zeggen niet dat de Betuwelijn er niet moet komen, maar we vinden nergens steekhoudende argumenten waarom die er wel moet komen.”

Volgens diverse prognoses zal het goederenvervoer in Nederland groeien van de huidige 750 miljoen ton tot 1.000 à 1.200 miljoen ton in 2010, afhankelijk van de economische ontwikkeling. Dat kan alleen, menen voorstanders van de Betuwelijn, als Nederland investeert in alle mogelijke vormen van transport - per spoor, over water, over de weg en door de lucht. Investering in het goederenvervoer zou tot het jaar 2025 zo'n 18 à 33 miljard kunnen bijdragen aan het nationaal inkomen. Als alle cijfers kloppen. De Kamer moet heel veel rekenen, komende maandag.

    • Dick van Eijk