Nieuwe namen maken nog geen nieuw beleid

De schriftelijke toelichting van partijvoorzitter Felix Rottenberg op de geheel vernieuwde kandidatenlijst van de PvdA voor de Tweede Kamer begint met een citaat van de politicus W.A. Bonger: “Een programma is maar een dood stuk papier, het is de taak van een afgevaardigde het tot leven te brengen”. Het geeft de bedoeling van zijn personele vernieuwingsoperatie uitstekend weer.

Was hij minder bescheiden geweest dan zou Rottenberg met een citaat van de politicoloog E.E. Schattschneider zijn begonnen. Deze schreef in 1942: “He who can make the nominations is the owner of the party. This is therefore one of the best points at which to observe the distribution of power within the party.”

Rottenberg wilde nieuwe namen op de lijst en kreeg nieuwe namen. Dat hij de PvdA nu bezit is wellicht te sterk uitgedrukt, maar niet ontkend kan worden dat hij erin geslaagd is één van de gevoeligste onderdelen van zijn operatie vernieuwing vooralsnog tot een goed einde te brengen. Het is hem gelukt de nodige nieuwe en vaak ook verrassende namen op de kandidatenlijst te krijgen. Bij de eerste 49 namen staan 17 nieuwkomers. Rekening houdend met het te verwachten verlies en terugkerende bewindslieden, staat tegenover de kandidatenlijst een indrukwekkende 'dodenlijst'. Op basis van de jongste opiniepeilingen zouden slechts negen Kamerleden kunnen rekenen op een herverkiezing. Een dergelijke drastische ingreep is opnieuw een illustratie van de desolate toestand waarin de PvdA verkeert. Maar dat Rottenberg voor die ingreep de ruimte heeft gekregen toont tevens aan dat hij 'ondanks alles' over bijzonder veel krediet beschikt.

En passant promoveerde Rottenberg zijn persoonlijke favoriet J. Wallage definitief tot kroonprins van partijleider Kok. Als nummer twee op de kandidatenlijst aan Wallage de taak om Kok in de campagne aan te vullen, heet het officieel. Maar Kok weet zelf als de beste waartoe een tweede plaats op de kandidatenlijst van de PvdA kan leiden. In 1986 mocht hij in die positie tijdens de verkiezingscampagne lijsttrekker Den Uyl aanvullen. Nog geen drie maanden later koos Den Uyl na een mislukte kabinetsformatie voor de luwte en was Kok zelf partijleider. Of het met Wallage ook zo zal gaan, zal moeten blijken. In elk geval beschikt de partij over een opvolger die zich tijdens de campagne volop kan profileren; altijd gemakkelijk als na de verkiezingen van 3 mei plotseling de nood aan de man mocht komen.

Natuurlijk, Rottenberg is niet alleen verantwoordelijk voor de nu gepresenteerde ontwerp-kandidatenlijst. De onafhankelijke adviescommissie bestond uit veel meer mensen en bovendien is over de uiteindelijke lijst uitvoerig overleg geweest tussen Rottenberg, partijleider Kok en Tweede Kamerfractievoorzitter Wöltgens. Maar tegelijkerijd heeft Rottenberg zich sinds zijn aantreden ontpopt als de personificatie van de personele verniewingsdrang. Als geen ander heeft hij gewezen op het falen van PvdA-politici (tot en met de fractievoorzitter) als het ging om het politieke handwerk.

De nieuwe namen zijn er nu. Samen met een groot aantal kabinetsleden en het handjevol overgebleven Kamerleden vormen zij de voorhoede van de 'vernieuwde' PvdA. Zij staan volgens Rottenberg garant voor een balans: “denkers en organisatoren, oude rotten en jonge honden, onderzoekers en uitleggers. Allemaal volksvertegenwoordigers die in staat zijn om maatschappelijke steun en deskundigheid te mobiliseren, het publieke debat willen beïnvloeden en ongerechtvaardigd verzet van belangengroepen kunnen pareren.”

Het is een prachtige aanbeveling, maar zullen zij ook de afgehaakte kiezers weten terug te krijgen? De PvdA lijkt zowel landelijk als lokaal te mikken op het Omo-effect: vernieuwd en wast nog witter. Maar andere namen zijn nog geen garantie voor andere politiek. Zeker niet als sommige van die andere namen juist oude politiek representeren. Met de vijfde plaats voor de vice-voorzitter van de FNV, K. Adelmund, is de 'verloren zoon' teruggehaald. Maar het generatieconflict waarmee de verwijdering begon is daarmee nog niet opgelost. Integendeel, het is weer in huis gehaald. De sanering van de verzorgingsstaat zal één van de hoofdpunten van beleid in een nieuwe regeerperiode zijn. In de nieuwe fractie ontmoeten uitvoerders van eerdere ingrepen de uitgesproken tegenstanders van die maatregelen. Samen mogen zij hoofdstuk twee van het saneringsboek schrijven. Het zal een lang hoofdstuk worden, als het ooit geschreven wordt.

Rottenberg is een liefhebber van het debat. De PvdA moest volgens hem worden opengegooid om zich van het introverte karakter te kunnen ontdoen. “De kunst was een omslag te maken van een eindeloos vergaderende machine naar een partij die debat naar zich toe trekt”, aldus Rottenberg afgelopen zaterdag in een bijdrage van zijn hand in de Volkskrant. Het debat zal hij met zijn nieuwe namen zeker krijgen. Van de PvdA-Kamerleden nieuwe stijl wordt “een prominentere rol in het partijwerk” verwacht. Ze moeten platforms binnen en buiten de PvdA opbouwen, centra leiden, onderzoeksteams organiseren, aldus een instructie van het partijbestuur. Alles wijst op een Kamerlid met een open oor. Maar zou de kiezer los van die aandacht niet meer belang hebben bij een heldere lijn? Laat het daar nu juist bij de PvdA de afgelopen jaren aan hebben ontbroken.

    • Mark Kranenburg