Boren naar Waddengas is noodzakelijk èn onschadelijk

Vanaf 10 januari mogen de oliemaatschappijen weer naar gas gaan boren op de Waddenzee. Milieugroeperingen hebben daartegen bezwaar aangetekend: proefboringen en gaswinning zouden teveel vervuiling geven. NAM-directeur Dijkgraaf bestrijdt dat: de proefboringen duren maar een paar maanden en de gaswinning zelf is zonder milieurisico.

De Nederlandse samenleving heeft aardgas nodig. Het is een kostbare, schone energiebron. De aardgasbaten zijn sinds jaar en dag de motor voor de vaderlandse economie. Tienduizenden vinden werk in en om de gasproduktie. De export van gas levert meer dan alleen geld; het is ook de export van een schoner milieu.

De meeste gasreserves in Nederland zijn ontdekt. Het 'kleine-velden'-beleid van de overheid gaf de stoot tot de intensieve zoektocht van onze ondergrond. Geen land heeft zo goed zijn gasvoorraden geïnventariseerd als Nederland. Maar eén gebied is tot nu toe niet volledig geïnventariseerd: de Waddenzee. Dit lijkt merkwaardig. Het gebied is immers omgeven door gasvelden. De oorzaak is echter duidelijk: de Waddenzee is een uniek natuurgebied; een prachtig wetland midden in ons dichtbevolkte, geïndustrialiseerde Europa.

In het begin van de jaren tachtig werd in de Waddenzee begonnen aan twee grote gaswinningsprojecten: Zuidwal door Elf Petroland en Ameland door de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) en Mobil. De overheid was bezorgd dat het in dezelfde periode uitvoeren van nog meer projecten dit gebied te veel zou belasten. De gasmaatschappijen hadden begrip voor deze zorg en gingen in op het verzoek van de overheid om hun werk te faseren. Dat werd het 'moratorium': twee grote projecten (12 boringen) maar geen nieuwe boorwerken gedurende tien jaar. Het moratorium loopt af op 10 januari 1994.

De gasmaatschappijen zijn gedurende het moratorium wel doorgegaan met andere werkzaamheden, zoals schuine boringen onder het Wad en seismisch onderzoek. Boringen vinden plaats als het seismisch onderzoek de kans op een gasveld heeft aangetoond. Seismiek brengt de ondergrond in kaart door van het opwekken van trillingen en het meten van de door de gesteenten teruggekaatste golven. Het is deze techniek die de laatste tien jaar een enorme ontwikkeling heeft doorgemaakt door de razendsnelle vlucht van de computertechnologie. Grote delen van NAM's waddenconcessies zijn recenteljk zo in kaart gebracht. Eerder is hetzelfde gebeurd achter de Friese en Groninger dijken. Boringen hier hebben bevestigd dat wij nu in staat zijn de ondergrond nog nauwkeuriger in kaart te brengen met als resultaat nieuwe belangrijke vondsten. (Grijpskerk, Munnekezijl, Anjum enz.) Geologisch is dit gebied direct te vergelijken met de ondergrond van de Waddenzee. Tegen deze achtergrond is het belang van de Waddenzee duidelijk. Grote gasreserves, zeg maar zo'n 200 miljard m, wachten op winning. Maar moet en kan dit? Het kabinet heeft aangekondigd dat het zijn standpunt binnenkort met de gasmaatschappijen zal gaan bepraten. De gasproducenten hebben eeuwigdurende rechten op dit gas. De kranten reppen over een 'Salomonsoordeel'. Is dit terecht?

Dit is niet terecht. Wij staan niet voor zo'n principiële keuze. Simpel omdat er geen reden is om nu niet aan de slag te gaan. Wel is er reden om zeer zorgvuldig te gaan werken. De MER (Milieu Effect Rapportage) is een instrument dat dit waarborgt en tevens ruimte biedt aan elke belanghebbende om invloed uit te oefenen. De sleutel in dit proces noem ik gemakshalve 'ecologische inpassing'. Dit wil zeggen dat door een verstandige keuze van plaats en techniek alle activiteiten met minimale milieubelasting uitgevoerd kunnen worden. Hiervoor zijn drie eigenschappen nodig: kennis van het gebied en haar gevoeligheden, begrip voor de zorgen die er leven, en creativiteit om de beste aanpak toe te passen.

De zorgen over werken in de Waddenzee betreffen verstoring, vervuiling, calamiteiten en bodemdaling. Echter, een proefboring duurt niet langer dan twee maanden, en in de fase van de proefboringen denken we aan maximaal twee boringen per jaar in het gehele gebied, buiten de ecologisch gevoelige maanden. Vervuiling wordt voorkomen door het gebruik van uitsluitend milieuvriendelijke stoffen en het afvoeren van alle afval naar verwerkers aan de wal. Het risico van calamiteiten bestaat uit een combinatie van kans en effect: de kans is tegenwoordig minimaal; het effect is uiterst gering omdat het hier uitsluitend om gas gaat.

Als er op grond van de proefboringen tot winning wordt besloten, is er alleen maar een laag produktieplatform nodig, dat nauwelijks opvalt en geen enkel milieurisico oplevert. Het gas komt komt door zijn eigen druk naar boven en daar hoeft geen mens meer aan te pas te komen. Bovendien zal het in sommige gevallen mogelijk zijn de winning vanaf het land te laten geschieden. De NAM verwacht dat er hooguit drie winning-platforms in zee nodig zullen zijn.

Bodemdaling als gevolg van gaswinning is lang een punt van zorg geweest. Maar het is geen echt punt van discussie meer. Naar aanleiding van een verzoek van de Tweede-Kamercommissie der Zeeën is hierover in september een openbaar debat georganiseerd. Alle aspecten zijn besproken door onafhankelijke deskundigen. Bodemdaling zal niet leiden tot onomkeerbare veranderingen in de ecologie, met name door de zelfcorrigerende dynamiek van dit gebied, was de conclusie. Dat het geen luchtkastelen zijn wordt nu al aangetoond bij de gasvelden Zuidwal, Blija, en Ameland.

Genoeg redenen dus om aan de slag te gaan. Nederlands grootste onontdekte gasvoorkomens liggen onder de Wadden. Zoals gezegd zo'n 200 miljard m. Het waddengas moet zoveel mogelijk voor het jaar 2013 geproduceerd worden, ter dekking van de aangegane export-verplichtingen. Verder is het hoog-calorische Waddengas nodig voor het mengen met het laag-calorische gas uit Slochteren.

Het is belangrijk dat men zich realiseert dat het spectrum van de mogelijke reserves breed is: de officiële verwachtingen lopen van 70 - 220 miljard m. Een vroege, volledige inventarisatie is essentieel om tot milieu-verantwoorde exploitatie-plannen te komen. Dit betekent, in een vroeg stadium, ook boringen in de Waddenzee. Hier liggen namelijk de witte plekken op de kaart. Boringen alleen vanaf de wal en de eilanden, kunnen niet voldoende gegevens opleveren voor een verantwoorde aanpak.

Goede redenen dus om wel de Waddenzee in te gaan. De gasmaatschappijen zijn de milieu- en natuuruitdagingen aangegaan. Natuur en milieu zijn de basis van ons bestaan en onze mensen weten dit. Er mag geen conflict zijn tussen natuur en techniek. Welvaart en welzijn gaan samen, ook in de Waddenzee. Een 'Salomonsoordeel' is dus niet nodig.

    • Henk Dijkgraaf