Westen vreest verspreiding van technologie kruisraketten

Behalve de verspreiding van tactische ballistische raketten - zoals de leden van de Scud-familie - vreest het Westen dat ook de kruisraket langzamerhand in talloze verkeerde handen valt. Volgens recente berichten ontwikkelen Iran en Syrië hun eigen varianten.

Het was een klein berichtje in een militair blad begin dit jaar: de Verenigde Staten probeert in Rusland raketten aan te schaffen van het type SS-N-22 'Sunburn'. De Sunburn is een hypermoderne raket tegen zeedoelen met een bereik van zeventig kilometer. Het Pentagon had volgens het artikel belangstelling voor deze raket als goedkoop oefendoel voor de luchtverdediging van de vloot.

Naar het zich nu laat aanzien was er waarschijnlijk nóg een overweging. De Sunburn wordt door Rusland op de internationale markt aangeboden en is dus in de toekomst een bedreiging voor de Amerikaanse oorlogsbodems. Vermoed wordt dat Iran één van de gegadigden is. Wanneer Iran een klein aantal van deze raketten zou opstellen aan de Straat van Hormuz, de nauwe doorgang naar de Golf, zou dit een formidabele bedreiging van het scheepvaartverkeer vormen.

Wat westerse militaire inlichtingendiensten nog meer zorgen baart, is dat raketten zoals de Sunburn eenvoudig zijn om te bouwen tot kruisraketten. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van technologie uit op afstand bestuurbare vliegtuigjes: zogeheten remotely piloted vehicles (RPV's).

De RPV's worden vooral ingezet voor fotoverkenning en doelaanwijzing. De toestelletjes beschikken over apparatuuur die hen in staat stelt om een geprogrammeerde route te volgen en - in veel gevallen - om de contouren van het landschap te volgen. Na de missie keren ze naar de eigen linie terug.

Westerse militaire bronnen hebben kortgeleden gemeld dat Iran en Syrië deze technologie van de RPV's toepassen in door de voormalige Sovjet-Unie geleverde zeedoelraketten van het type SS-C-1 en SS-C-3 en de Chinese HY-2 Zijderups. Beide landen beschikken al jaren over RPV's. Iran beschikt zelfs over een eigen ontwerp. De vliegtuigjes zijn door hun schijnbaar niet offensieve karakter relatief eenvoudig aan te schaffen door landen waarvoor beperkingen op de wapenexport gelden.

China en Duitsland zouden deze landen technische bijstand bieden bij de ontwikkeling van hun eigen kruisraket. Vooral Iran heeft een ambitieus programma voor de opbouw van zijn strijdkrachten. Zo kocht het land nog onlangs voor meer dan twee miljard dollar tanks en Backfire-bommenwerpers in de voormalige Sovjet-Unie. Ook betrok Iran daar drie onderzeeboten.

De Amerikaanse Tomahawk is het bekendste voorbeeld van de kruisraket. De Tomahawk werd met veel succes ingezet tegen gronddoelen in Irak. In de Golfoorlog werden ze afgevuurd door oppervlakteschepen en onderzeeboten in de Rode Zee en de Perzische Golf, en door B-52 bommenwerpers. Na de Golfoorlog werden nog aanvallen met kruisraketten uitgevoerd op een Iraaks nucleair complex en op het hoofdkwartier van de geheime dienst in Bagdad.

Doordat kruisraketten laag over het land naar hun doel vliegen zijn ze onzichtbaar voor radar en daarmee vrijwel onkwetsbaar voor luchtafweer. “Wanneer een salvo van vijftig kruisraketten een route volgt door de Syrische bergen op weg naar Israël, is het voor de huidige luchtverdediging onmogelijk om alle raketten uit te schakelen”, zei een Amerikaanse deskundige onlangs. “We moeten ervan uitgaan dat tien tot twaalf van de raketten hun doel zouden bereiken”.

Algemeen wordt aangenomen dat Iran met behulp van China aan een nucleaire capaciteit werkt, Syrië wordt verondersteld een programma voor chemische wapens te hebben.

Iran en Syrië zijn overigens niet de eerste landen in de regio die pogingen in het werk stellen om een kruisraket te ontwikkelen. Op een wapenbeurs in 1988 in Bagdad stond een Iraakse Ababil-kruisraket tentoongesteld. Het betrof een door Iraakse technici aangepaste Italiaanse Mirach-doelraket, waarop een doelzoeksysteem was gemonteerd. De Ababil is voorzover bekend nooit operationeel geworden.

Het is niet voor het eerst dat westerse defensie-specialisten waarschuwen voor deze gevaarlijke ontwikkeling. In januari van dit jaar verscheen een rapport van het Amerikaanse ministerie van defensie waarin stond dat de Strategic Defense Initiative Organisation (SDIO) - alias Star Wars, sinds kort omgedoopt tot Ballistic Missile Defense Organisation (BMDO) - teveel aandacht had voor ballistische raketten zoals de Scud. “SDIO stopt vooral geld in het ontwerpen van wapens om de vorige oorlog te winnen”, zei een hoge militair toen, doelend op de Golfoorlog. “Het grote gevaar zal daarentegen in de toekomst van simpele kruisraketten komen”, aldus de militair.

Vooral in geavanceerde systemen zoals de Patriot, die de ballistische raketten op grote hoogte moeten kunnen onderscheppen, zijn miljarden dollars geïnvesteerd. Volgens een andere woordvoerder is het uit militair oogpunt niet noodzakelijk om de nauwkeurigheid van de Amerikaanse Tomahawk te evenaren. De Tomahawk is in staat om een gebouw te raken. Maar het succes van de Iraakse Scuds in de Golfoorlog - die slechts grofweg op een gebied van 120 vierkante kilometer kan worden gericht - wijst uit dat ook met een mindere nauwkeurigheid kan worden volstaan. Hoewel de Scuds geen militair belangrijke doelen raakten en bedoeld waren om terreur te zaaien in steden, was de Israëlische bevolking gedurende weken gedwongen in de schuilkelders te blijven.

Behalve voor de proliferatie van de technologie voor het ontwikkelen van kruisraketten, waarschuwde het rapport ook voor de verspreiding van de stealth-technologie, waarmee de kruisraketten zich onzichtbaar kunnen maken voor de radar. Volgens het rapport valt te verwachten dat rond het jaar 2000 zowel China, als Iran en Syrië over kruisraketten zullen beschikken.

    • Menno Steketee