Jemali en Kanyemba op werkbezoek in Haagse galerie Chiefs & Spirits; Losgezongen sculpturen uit Zimbabwe

Chituwa Jemali en Denny Kanyemba zijn twee jonge beeldhouwers uit Zimbabwe die van de Haagse galerie Chiefs & Spirits tijdelijk een atelier hebben gemaakt. Tussen de zestig sculpturen die al zijn opgesteld, liggen duizend kilo ruwe brokken steen. Drie weken lang gaat het duo daaruit sculpturen hakken. “Ik zou een beeld kunnen maken dat ik Feeling Cold noem”, zegt een kleumende Chituwa.

Expositie/demonstratie Zimbabweaanse beeldhouwkunst van Chituwa Jemali en Denny Kanyemba in galerie Chiefs & Spirits, Juffrouw Idastraat 18a, Den Haag. Zo 14-11 t/m zo 5/12, dag 12-17u.

De regentijd was net begonnen in Zimbabwe, toen Chituwa en Denny in Harare het vliegtuig instapten dat hen naar hun eerste buitenlandse expositie zou brengen. De overgang van de hete droogte in Zuidelijk Afrika naar de natte kou in Nederland doet Chituwa nog rillen, maar dient hem tevens tot inspiratie. Hoewel aan de vorm die volgens Afrikaanse beeldhouwers in een steen zit verborgen, weinig meer valt te veranderen, spelen ook de stemming en de omgeving van de beeldhouwer een rol. Als hij droevig is, kan hij geen vrolijk beeld maken; heeft hij het koud, dan is dat ook in het werk terug te vinden.

“Elke sculptuur vertelt een verhaal,” legt Denny uit. “In elk beeld is een stukje van de oude Zimbabweaanse cultuur terug te vinden,” vult Chituwa aan. Zijn titels Chief en Tribal Woman, of Dennys Birth of a Witch en Mfemberi/Fortune Teller verwijzen hier naar.

Maar de abstracte vormen van de sculpturen met hun glad gepolijste oppervlak verhullen niet het westerse stempel dat onmiskenbaar op de voormalige Britse kolonie is gedrukt. Sommige stukken vertellen een verhaal over de problemen die het leven met zich meebrengt. Fighting to bring my wife back home, Self-protection of Secret Lovers' zijn daarvan duidelijke voorbeelden.

Met Loving and dedicated husbands wil Chituwa mannen erop wijzen dat zij hun vrouw trouw moeten zijn en er geen vriendinnetjes op na moeten houden, omdat dat alleen maar problemen oplevert.

Denny en Chituwa voelen zich niet gebonden aan een traditie. Integendeel. Zij komen juist hier om ideeën uit te wisselen met Nederlandse kunstenaars, om elkaar verhalen te vertellen en technieken te laten zien, zeggen ze.

In Zimbabwe is in enkele tientallen jaren een beeldhouwtraditie ontstaan, die is uitgegroeid tot een van de belangrijkste hedendaagse kunstuitingen in Afrika. Niet gebonden aan eeuwenlange religieuze tradities, ongehinderd door voorgeschreven wetten en vormen hakken en beitelen Zimbabweanen vormen uit de verschillende steensoorten die in hun land te vinden zijn. Denny en Chituwa werken het meest met serpentijn, ook wel slangensteen genoemd, dat in verschillende kleuren en hardheden voorkomt in Zimbabwe. Het hardst is 'springstone', een zwarte serpentijnsoort waar Denny het liefst mee werkt. Hij maakte er Man and his Imagine van, een beeld van een mannenhoofd, wiens 'verbeelding' zich vanaf zijn voorhoofd in soepele lijnen naar achteren uitstrekt. Wat zich afspeelt in het hoofd van de man heeft de beeldhouwer overgelaten aan de fantasie van de kijker.

De hedendaagse Zimbabweaanse beeldhouwtraditie heeft een lange voorgeschiedenis. Meer dan duizend jaar geleden bouwde de Shona-stam Groot-Zimbabwe, een mysterieuze ommuurde nederzetting, met op de zuilen enorme gebeeldhouwde vogels. Vogels waren boodschappers tussen overledenen en nabestaanden. Een failliete blanke boer stichtte eind jaren vijftig de beeldhouwerskolonie Tengenenge, vijftien kilometer ten noorden van Harare. In het werk dat uit Tengenenge afkomstig is, zijn de vogels terug te vinden en de half mens, half dierenfiguren, waarin een Shona zou veranderen als hij vlees at van zijn beschermgeest.

Rob Rozenburg heeft in zijn galerie Chiefs & Spirits tussen de beelden van Chituwa en Denny enkele eerder aangekochte werken uit Tengenenge laten staan. Bezoekers kunnen zo duidelijk de verschillen zien tussen de mystieke, grovere beelden van het platteland en de jonge, verfijnde, stadse symboliek van Chituwa en Denny.

De twee zijn neven van elkaar. Ondanks hun jonge leeftijd, Chituwa is 24 en Denny 20 jaar, zijn zij zelfstandige kunstenaars in Zimbabwe. Sinds begin dit jaar hebben zij zelfs ieder een eigen atelier in Chitungwiza, een voorstad van Harare, met een werkplaats voor leerlingen. Zelfstandige kunstenaars zonder enige bijstand of bemoeienis door de overheid.

Denny werkt aan Friends, een sculptuur van kobalt van een ingedoken man met een varkentje op zijn rug. “Nederlanders houden van dieren”, legt de beeldhouwer uit. “Je ziet ze met honden lopen en ze houden katten en andere dieren. Daarom maak ik deze sculptuur.”

    • Anne-Marie Vervelde