HANDEL IN POLARIA

Patrick Walcot, 60 Sunnybank Road, Sutton Coldfield B73 5RJ, England. Tel. (44) 21-382.6381.

Naast de deur van zijn werkkamer, in een buitenwijk van het Engelse Birmingham, heeft Patrick Walcot een paar laarzen van rendiervacht opgehangen. Hij stopt zijn arm in de harige schacht van één ervan en haalt er een certificaat uit. 'Admiral Richard E. Byrd's personal property', staat erop. 'In 1988 werden in Massachusetts zijn huis en bezit geveild,'' zegt hij met zichtbaar genoegen. 'Via via heb ik hier de hand op weten te leggen.'' Hoofdschuddend: 'Het blijft een wonderlijk idee dat hij op deze laarzen op het Antarctisch continent heeft rondgelopen.''

Patrick Walcot (53) is één van de twee antiquaren in Engeland die uitsluitend handelen in boeken over de poolstreken. Drie jaar geleden sloot hij, met een zucht van verlichting, zijn loopbaan als hoofdonderwijzer af, verbouwde de garage tot werkkamer en maakte van zijn hobby zijn beroep. Zijn eigen verzameling poolboeken, waaronder uiterst zeldzame uitgaven, heeft hij teruggebracht tot een 'research collection' van ruim tweehonderd exemplaren. Daardoor had hij als beginnende handelaar een idee van de titels, de prijzen, de zeldzaamheid en de potentiële kopers in deze zeer gespecialiseerde uithoek van het boekenvak.

Zaken doet Walcot uitsluitend per post. Anders dan de glanzende boekwerken waarmee de Londense handelaren in rare books hun klanten verlokken bestaat zijn driemaandelijkse catalogus uit een stapeltje aan elkaar geniete fotokopieën van een computerprint. De bescheiden presentatie zegt niets over de prijzen: die kunnen van een paar pond oplopen tot duizenden. Het duurste boek in de laatste catalogus bijvoorbeeld was een verslag uit 1825 van de reis van James Weddell richting Zuidpool, met acht kaarten en zes aquatint-illustraties.

Gevraagd naar de bron van zijn interesse zegt Walcot onomwonden: 'Heldenverering. Rond mijn twintigste vatte ik een grote bewondering op voor de Engelse poolreiziger Sir Ernest Shackleton. Enerzijds was hij een avonturier die graag rijk en beroemd wilde zijn, maar tegelijkertijd was hij een uitstekende leider die voorzichtig met de levens van zijn manschappen omging.''

Uit zijn eigen kast haalt hij een exemplaar van het allerzeldzaamste poolboek: Aurora Australis, tijdens Shackletons expeditie van 1907-'09 gedrukt in een oplage van vermoedelijk rond de honderd exemplaren op het Antarctische continent op een speciaal daarvoor meegenomen persje. Voordat die kon draaien moest de inkt met kaarsen worden voorverwarmd. 'De leren band is gemaakt van het tuig van de pony's en de houten kaften zijn planken van de voorraadkisten. Kijk, hier kun je aan de binnenkant van de omslag de sjabloonletters ALT zien, misschien van 'malt' of van 'salt'.'' Walcot kwam het boek op het spoor dank zij een bevriende boekhandelaar: een kennis wilde het opnieuw laten binden omdat die ruwe houten planken zo hinderlijk waren in de kast. Een Canadese onderzoeker heeft niet meer dan 59 exemplaren van Aurora Australis kunnen traceren en van ongeveer de helft daarvan ontbraken illustraties. In 1986 heeft Walcots collega en concurrent, David Walton van de uitgeverij Bluntisham Books, een facsimile-uitgave op de markt gebracht in een oplage van 58 exemplaren van driehonderd pond ieder.

Het boek Antarctic Adventure: Scott's Northern Party uit 1914 was al zeldzaam bij verschijnen. Walcot heeft een exemplaar waar auteur Raymond Priestley dat op een inlegvel verklaart: 'Dit boek is helaas duur en zeldzaam geworden doordat duizend exemplaren werden verbrand toen in de winter van 1914 een Zeppelin-bom op de opslagplaats van de uitgever viel.'' Een echte vondst deed hij een paar jaar geleden op een plaatselijke veiling: onderin de kist boeken die hij voor twee pond kocht lag een exemplaar van Shackletons boek South uit 1919 - met opdracht van de auteur.

TRANEN

Veel van Walcots klanten zijn zeer erudiet op hun specifieke verzamelgebied, kennen en vergelijken de prijzen en weten precies wat ze zoeken. De duurste boeken verkopen dan ook het snelst. Niet alleen de schaarste bepaalt de prijzen, maar ook de staat waarin de boeken verkeren: een boek kan mèt stofomslag drie keer zo veel opbrengen als zonder. Zijn klantenkring bestaat naar schatting voor tachtig procent uit particulieren, niet alleen in Europa en Amerika maar tot in Korea, Maleisië en Japan toe; de overige zijn instituten en bibliotheken, 'voornamelijk Amerikaanse, want de Engelse hebben geen cent''. Boeken over Antarctica vinden de meeste aftrek in Engeland en Amerika; die over het Arctisch gebied vinden hun weg meestal naar Amerika, Canada en Scandinavië. Na enig aandringen geeft Walcot toe dat de combinatie van gedetailleerde kennis en veel geld soms tot ondraaglijk gezeur leidt. 'Ik zal geen namen noemen, maar er is in ieder geval één kieskeurige en arrogante klant voor wie Gods eigen exemplaar nog niet mooi en gaaf genoeg was. Die krijgt eenvoudigweg geen catalogus meer toegestuurd.''

Al snel ontdekte de beginnende antiquaar dat inkopen veel lastiger is dan verkopen. Het aantal oude en zeldzame boeken dat op de markt komt, neemt af, terwijl de belangstelling voor zowel de Noord- als de Zuidpoolstreken de afgelopen tien jaar enorm is gegroeid. 'De reden is eenvoudig,'' zegt Walcot, 'steeds meer mensen gaan er heen. Er zijn expedities die nog altijd zeer tot de verbeelding spreken, bijvoorbeeld die van Sir John Franklin die midden vorige eeuw met zijn mannen in het Noordpoolgebied is verdwenen. Voor elk boek over Franklin en de verschillende zoektochten naar hem, zijn er tien of twintig gegadigden. In Canada heb ik iemand ontmoet die alle typen knopen verzamelt die Franklins mannen op hun uniformen droegen.''

Onlangs kon een klant zijn tranen niet bedwingen toen hij via de telefoon te horen kreeg dat het ene deel van de Parliamentary Papers over de zoektocht naar Franklin dat in zijn bibliotheek ontbrak, net die ochtend was verkocht. Walcot zelf wordt steeds meer geïntrigeerd door Franklins echtgenote, Lady Jane, die verschillende landen mobiliseerde om reddingsexpedities erop uit te sturen. 'Het was weliswaar niet haar bedoeling, maar daardoor werd zij een van de grote drijvende krachten achter de openlegging van het Arctische gebied midden vorige eeuw.'' Ook de Royal Geographical Society kende haar zijn medaille toe voor haar verdiensten. Walcot is zelf bezig met een chronologie van het leven van Sir Adam Beechey, naar zijn zeggen 'een van de weinige belangrijke Arctische ontdekkingreizigers van de vroege negentiende eeuw wiens leven nog niet beschreven is''.

Eigenlijk tot zijn eigen verbazing gaat Walcot de polaire memorabilia steeds meer waarderen. Het spijt hem zeer dat hij zich heeft laten verleiden tot de verkoop van een viewmaster met ronde kartonnen schijfjes met dia's van Shackleton. Maar hij heeft nog wel het strooibiljet uit eind 1912 waarin een lezing van Scott na zijn verovering van de Zuidpool werd aangekondigd - gedrukt en verspreid voordat bekend was dat hij was overleden. Aan de muur van de woonkamer hangt een wit bord met een blauw en goud randje en in kleine letters Terra Nova, de naam van het schip waarmee Scott begin deze eeuw zijn noodlottig reis naar de Zuidpool maakte. Walcot kan het ontzag in zijn stem niet verbergen: 'Zij hebben aan boord daadwerkelijk van dit servies gegeten!''

Bovenop de fraaie houten boekenkasten waarin zijn eigen verzameling veilig achter glazen deuren is weggeborgen ligt een Victoriaanse steek, zo'n hoed als Franklin waarschijnlijk droeg. 'Een grapje,'' lacht Walcot, 'op een veiling op de kop getikt. Ik heb nog overwogen die op te zetten toen ik u van de trein kwam halen, maar ik was bang dat u een wat vreemde indruk van mij zou krijgen.''