Er brandt eindelijk weer licht in café Slavia

PRAAG, 13 NOV. Slavia is weer open! Die blijde mare verspreidde zich afgelopen maandag als een lopend vuurtje door Praag. De passagiers van de vele trams die het roemruchte café aan de Moldau met grote regelmaat passeren, brachten het bericht naar de buitenwijken.

“Er brandt licht, er zijn mensen bezig, er staan ladders, de ramen worden gewassen”, zo luidden de opgewonden verslagen van de ooggetuigen. Veel bewoners van de Tsjechische hoofdstad kregen op dat moment een brok in de keel: dan was er toch eindelijk gerechtigheid.

Slavia was tot anderhalf jaar geleden een van de drukst bezochte cafés van Praag. De culturele elite van de stad placht er urenlang te zitten. Voor de Fluwelen Revolutie, maar ook daarna, was het een geliefde ontmoetingsplaats voor dissidenten, kunstenaars en intellectuelen. Slavia, gevestigd op de benedenverdieping van het Lazanský-paleis, hoofdkwartier van de AMU, de Academie van uitvoerende kunstenaars, was de plaats waar iedereen die in Praag iets betekende te vinden was.

Tot april 1992, toen een in Boston gevestigde ontwikkelingsmaatschappij, H.N. Gorin, de benedenverdieping van het paleis huurde en een contract voor vijftig jaar sloot met het Tsjechische ministerie van onderwijs, de eigenaar van het paleis. De leaseprijs bedraagt 3000 kronen (ongeveer 200 gulden) per vierkante meter. De totale oppervlakte van café Slavia, restaurant Slavia en het om de hoek gelegen restaurant Parnas bedraagt ongeveer 1000 vierkante meter.

Afgesproken werd dat Gorin het café zou verbouwen en terugbrengen in de staat waarin het zijn grootste triomfen vierde: tijdens de jaren dertig, toen het zijn faam kreeg als verzamelplaats van schrijvers en intellectuelen.

Slavia ging dus dicht, maar zo werd gezegd, en zo stond het ook in de kranten, niet voor lang. De verbouwing zou maar een paar weken in beslag nemen. Het personeel zou binnen korte tijd weer kunnen aantreden.

Maar wat er ook gebeurde, binnen was nooit iets te merken van enige activiteit. De stoelen waren weliswaar op de tafels gezet, maar verder bleef Slavia uitgestorven en donker.

Meer activiteit was er in het ernaast gelegen restaurant Parnas. Dat werd door de firma Gorin verpacht aan Sanjiv Suri, de eigenaar van een aantal succesrijke Praagse restaurants. Het werd grondig gerenoveerd en aan de smaak van de meest verwende Westerse connaisseur aangepast. Die kan daar nu, tegen Westerse prijzen uiteraard, dineren.

De Academie had echter bedongen dat de prijzen in café Slavia op Tsjechisch niveau zouden worden gehandhaafd. Maar wanneer het dan open zou gaan was onduidelijk, omdat er niets over in het contract was geregeld. Slavia bleef dus dicht en de termijn van heropening werd steeds verder verschoven, naar verluidde omdat er conflicten waren over de garantie voor een lening die Gorin bij een Tsjechische bank wilde sluiten om de verbouwing te financieren.

In de loop van de maanden werd het café intussen gebruikt als opslagplaats van restaurant Parnas en verwerd het tot een naargeestig hol waarvoor de Tsjechische passant vol schaamte en in afkeer het hoofd afwendde.

Totdat het ook de president van het land, ooit zelf een regelmatig bezoeker van het café, te gortig werd. Toen Havel een paar weken geleden zijn nieuwe dichtbundel Antikody lanceerde, zittend op het podium van het Balustradetheater, waar hij ooit toneelknecht is geweest, was dat zo geënsceneerd dat het leek alsof hij aan de hoektafel van Slavia zat, met uitzicht links op het Nationale Theater en rechts op de Moldau.

Dat was niet zonder reden. Want Havel gebruikte de gelegenheid niet alleen voor het presenteren van zijn boek, maar ook voor het indienen van een petitie bij de firma Gorin. Die luidde als volgt: “Wij vragen de firma H.N. Gorin, die het café huurt, het onmiddellijk open te stellen voor het publiek. Als zij dat niet doen, zullen ze de goede betrekkingen tussen de Praagse intellectuelen en het Amerikaanse kapitalisme ernstige schade toebrengen.” Hoewel hij de petitie niet wilde ondertekenen heeft de Amerikaanse ambassadeur in Tsjechië, Adrian Basora, wel zijn steun voor de actie uitgesproken.

Voor de Amerikaans-Tsjechische architect Ladislav Provaan, voormalig vice-president van Gorin, en minderheids-aandeelhouder van de maatschappij, was de petitie van de president een duidelijk signaal. Samen met Marek Gregor, een producer die ooit het roze spuiten van een Russische tank heeft bedacht, richtte hij de Vereniging van vrienden van café Slavia op. Omdat Provaan als partner over de sleutels van het café beschikte, kon Slavia afgelopen maandag zonder enige schade worden “gekraakt”. De politie kwam die dag enkele keren langs, maar kon niets onwettigs constateren. Alleen dat er kennelijk een conflict was tussen de aandeelhouders van Gorin.

Sindsdien functioneert Slavia weer als café, zij het met duidelijke beperkingen. Pas sinds gisteravond funcioneert de verwarming en aangezien er geen echte vergunning is, worden bezoekers beschouwd als 'gasten', die niet hoeven te betalen voor hun consumptie, maar van wie wel een fooi wordt gevraagd om de kosten te bestrijden. Bediening is er niet. De gasten moeten zelf aan de bar hun drankjes halen.

Alcoholische dranken worden alleen 's avonds verstrekt. Daarvoor gelden 'adviesprijzen', vertelt Marek Gregor, voorzitter van de vereniging. De dagelijkse inkomsten belopen nu ongeveer 25.000 kronen (1.600 gulden), maar veel anders dan de kostprijs van koffie en dranken hoeft niet te worden betaald: studenten van de academie staan achter de bar en bevriende Amerikanen in Praag zorgen voor de bevoorrading.

De meeste zorgen maakt Marek zich voor volgende week maandag, wanneer de president van Gorin, Rosalind Gorin, naar Praag komt. Dat is blijkens de berichten een dame met wie het kwaad kersen eten is. De AMU, de academie, heeft al aangekondigd dat zij zich terugtrekt uit het contract met Gorin. Enerzijds omdat de maatschappij de huur voor het derde kwartaal niet heeft betaald, anderzijds omdat Parnas zonder medeweten van de academie aan Suri is verpacht. Dat zou betekenen dat het lucratieve Parnas zijn deuren zou moeten sluiten.

Vacláv Havel, die deze week in Slovenië verbleef, heeft zich niet alleen letterlijk, maar ook figuurlijk verre gehouden van de Slavia-zaak. Via zijn woordvoerder liet hij weten, dat hij alleen wil dat het café op legale wijze wordt geopend. Voor Tsjechische advocaten is er de komende tijd dus weer heel wat werk aan de winkel.

    • Frits Schaling