Een knallende onenigheid

Proloog

Gerardjan Rijnders, artistiek leider van Toneelgroep Amsterdam, was afgelopen zondagavond de meest opvallende afwezige bij de laatste voorstelling van 'De lucht van 1917' in het Veemtheater. De spelers in deze kleinschalige mimeproduktie, die met enige opwinding hadden uitgekeken naar de komst van 'GéJé', begrepen maar al te goed waarom de toneelleider verstek moest laten gaan. Want in de theaterwereld gaan geruchten rond met de snelheid van stroboscopisch licht. Zo had ik zelf al op zaterdag van een technicus gehoord dat Catherine ten Bruggencate was ontslagen bij Toneelgroep Amsterdam, en dat de eerste try-out van Cocktail, het nieuwste stuk van Rijnders, was verschoven naar de zondag. Tijdens de repetities zou de steractrice haar regisseur Titus Muizelaar hebben aangeraden “even bij een dierenarts langs te gaan om zich te laten inslapen”, om een paar dagen later tijdens een telefoonscène van het toneel te lopen: “u spreekt met Catherine ten Bruggencate, maar ik ben er niet meer hoor.”

Eerste bedrijf

Op dinsdagavond mag ik bij Catherine eten in haar net betrokken woning in Amsterdam-Zuid, waar de ramen ironisch genoeg zijn dichtgeplakt met affiches van Cocktail, omdat de gordijnen nog niet zijn gearriveerd. We bespreken de mogelijkheid van een toelichting op de gebeurtenissen van de afgelopen week in Thuisfront; heb ik niet onlangs in het Theaterjaarboek gelezen dat driekwart van onze acteurs de helft van het jaar zonder werk zit? We hebben hier dus wel degelijk met een actueel tijdsverschijnsel te maken. “Mag ik daar nog een nachtje over denken. Ik vind eigenlijk dat acteurs moeten antwoorden in hun spel. Je geeft natuurlijk wel eens interviews, maar dat is omdat je publiek naar een bepaalde voorstelling hoopt te trekken, of om ze met beter begrip naar de schouwburg te laten gaan. Aan de andere kant verbaast het me weer dat alle kranten zo'n persbericht van het gezelschap zomaar overnemen zonder mij even te bellen. Want er staan aperte onwaarheden in. Ik ben niet uit de voorstelling gestapt, ze hebben me eruit gezet. En zo'n formulering dat er 'artistieke onenigheid' was tussen de actrice en de regisseur; wat is dat voor laffe onzin: we hadden gewoon knallende ruzie!”

Of nu de overredingskracht van vriend Eelco (“doe dat nou maar, Catherine, het is jammer dat je de krant zo slecht leest, want Arthur schrijft echt hele leuke stukjes”) de doorslag heeft gegeven, of de eigenzinnigheid van Ten Bruggencate zelf, we zullen het nooit weten. Maar de volgende middag zit ik alweer bij haar aan tafel. Ditmaal aan de thee.

Tweede bedrijf

Monoloog voor een gevallen Theo d'Or-winnares: “Vanavond première, dat doet ontzettend veel pijn... Het is ook zo'n ontzettend mooi stuk. Het heeft echt Pinter-achtige kwaliteiten... Wat ik zo moeilijk vind, ik zit met je te praten of ik nog meedoe, maar dat is niet meer zo. We hebben twee maanden aan dat stuk gerepeteerd. Dat was misschien wel te lang voor mij, in mijn hart ben ik toch lui... Ik heb bij De Appel eens een rol gespeeld in Burgermansbruiloft, een komische rol. Tussen de scènes stonden we door de gordijnen de zaal in te kijken, dan zag je echt hele rijen naar voren hangen van de slappe lach. Ik moest zelf door een stoel zakken, die was geprepareerd in Duitsland, met een druk op de knop viel dat ding uit mekaar, en dan kon ik gewoon op de grond zitten wachten tot ze uitgelachen waren. Daar had ik zo'n plezier in... Bij komedies weet je pas of het gelukt is als je het speelt. In het repetitielokaal wordt niet gelachen, dat is gewoon hard werken. Dat werk moet natuurlijk verzet worden, maar liever heb ik dat de mensen lachen als ik op een knop druk... Vooral zo'n laatste week slaat de twijfel toe. Ik zet mijn twijfels om in verzet. Andere mensen worden bang. Titus was bang. En bange mensen worden in mijn aanwezigheid nog banger. Ik weet niet hoe ik mensen gerust moet stellen... Schreeuwen doe je uit angst. We zijn allemaal bang voor de toekomst van het gezelschap. Het is één ding om een topgezelschap te worden, maar misschien is het wel stierlijk vervelend om het te blijven. Het is ons toch gelukt om een topgezelschap te worden, terwijl de buitenwacht zei dat het nooit kon lukken... “Dat zullen we nog wel eens zien”, dacht ik en het s ons gelukt. Ik ben er trots op dat ik daar een steentje aan heb bijgedragen. Maar de laatste twee jaar is er iets veranderd. We zitten op ons hoogtepunt, en misschien word je dan bang voor een teloorgang... Hoewel ik die teloorgang ook had willen meemaken... Waarom zou je leven alleen maar uit hoogtepunten moeten bestaan? Maar anderzijds wilde ik, net als iedereen, de teloorgang ook voorkomen.

Titus heeft het op zich genomen om dat varkentje te wassen, en te redden. Misschien moet je zoiets als acteur wel aan de leiding overlaten. Gewoon spelen en je mond houden... Dat andere mensen mij een ster-actrice noemen heeft daar misschien ook mee te maken... De Nederlandse Comedie is aan dat sterrensysteem ten gronde gegaan. Misschien is het wel heel goed dat zij het aandurven om zo'n ster bij het grootvuil te zetten. Hoewel, nu schrijf ik wel weer erg veel aan mezelf toe: ze gooien Ten Bruggencate eruit, en toen konden ze weer verder... Wel is het jammer dat ze dan weer van die hoogst fatsoenlijke persberichten de deur uitsturen... En ik ben zeker niet uit het stuk gestapt, ik ben nog nooit ergens uitgestapt. Maar kennelijk was de rek eruit. Ze hebben vijf jaar de hand boven m'n hoofd gehouden, want ik ben lastig. En dat doen ze nu niet meer. Misschien wilde Titus nog wel, maar hij kòn het niet meer. Dat kan ik heel goed begrijpen, want ik had hem vreselijk aangevallen... Ach, het is net als in de liefde, je weet niet waarom je op iemand valt, en ook niet waarom je erop uitgekeken raakt. Maar makkelijk is het niet. Je laat toch een hele geschiedenis achter en de mens is doodsbang voor verandering... Klink ik niet te somber, of rancuneus? Ik wens ze echt alle succes. En voor mezelf is het misschien ook een verfrissend iets. Ik wil, geloof ik, ook wel weg uit een wereld waar een knallende ruzie een 'artistiek conflict' heet.''

Epiloog

De actrice en de journalist staan in de motregen op het Stadionplein voor de ruit van Café Van Dijk, en schieten in de lach bij het zien van de reusachtige lichtreclame, waarop in feestelijke neonletters het woord Cocktails!

Binnen zit het al gezellig vol met voetbalsupporters, die wachten op het begin van de bekerwedstrijd Ajax-Heerenveen.

“Vergeet je niet in de krant te zetten dat radeloosheid ook een heel waardevol gevoel kan zijn?”

Door de rood-witte menigte banen zij zich een weg naar de tapkast en bestellen een whiskey en een oude-ijs. Uit de luidsprekers klinkt 'En boven in dat reuzenrad... krijg jij een zoen'.

Doek

    • Arthur Belmon