Tilburg is wakker geworden

Als een van de weinige steden in Nederland vertoont de gemeentelijke begroting van Tilburg geen tekorten en kan er komend jaar 240 miljoen worden geïnvesteerd in openbare voorzieningen.

TILBURG, 12 NOV. Het gaat goed en het gaat niet goed met het 164.000 inwoners tellende Tilburg. Het werkloosheidspercentage vertoont in de 'schoonste stad van 't laand' na een gestage daling tot 1991 (16 procent) een licht stijgende tendens. Het lag in mei van dit jaar weer op 17,5 procent. “Dat betekent”, zei wethouder P.J. van den Ende tijdens de prestentatie van de nota Industriebeleid Tilburg, “dat 11.000 mensen zonder werk zitten. Dat is de schrijnende werkelijkheid”.

Omdat naar verwachting de beroepsbevolking de komende jaren nog zal groeien, terwijl het aantal banen niet of nauwelijks zal toenemen zal, zo vreest de wethouder, de stad steeds dieper in de problemen raken. Burgemeester mr. G. Brokx van Tilburg ziet, zoals blijkt uit een vraaggesprek in het speciale gemeentelijke begrotingsmagazine Het miljard van Tilburg, het terugdringen van de werkloosheid als “de belangrijkste opgave van de komende vijf jaar”. Maar volgens Brokx is zijn stad niettemin op de goede weg. Ondanks de recente problemen in de Veestraat, waar bewoners zich krachtdadig verzetten tegen de komst van een buitenlands gezin, meent Brokx dat als uitvloeisel van het Stadsbeheersplan 1989 “de wijken en buurten weer op niveau zijn gebracht. Ze liggen er goed bij”.

Slogan van de voormalige textielstad is tegenwoordig Tilburg moderne industriestad. De gemeente meent dat “investeren in de industrie de beste kans biedt voor de economische ontwikkeling van stad en regio. Het zal bovendien leiden tot positieve spin-offs in aangrenzende bedrijfstakken”. Wat de slogan inhoudelijk precies betekent, is niet helemaal duidelijk, maar volgens directeur D. Regenboog van Kolpron Consultants uit Rotterdam, die is betrokken bij verschillende stedelijke projecten in Tilburg, wordt er “ook naar buiten toe vertrouwen in de toekomst mee uitgestraald”.

“Tilburg Moderne Industriestad is meer een beweging”, zegt de directeur H.A. Jansen van een van de bedrijven in Tilburg, Scansped Holland BV dat in transport en logistiek doet. Hij constateert dat er sinds het aantreden van Brokx in 1988 als burgemeester een proces op gang is gekomen van “bewustwording. Het gevoel voor eigenwaarde is aanzienlijk gestegen. Tilburg is wakker geworden”. Prof. dr. A. van de Zwan, een van de “meedenkers” van Tilburg, vindt de Tilburgse aanpak “verstandig. Daar kun je nu een vrij unieke positie mee claimen. Ik durf”, aldus Van der Zwan, “de stelling aan dat een gemeente die zich op de industrie oriënteert ook de meest dynamische zal zijn”.

Het Tilburgse bedrijfsleven biedt 15.000 arbeidsplaatsen. Het bestaat voornamelijk uit middelgrote en kleine bedrijven. Van de 529 industriële vestigingen heeft ruim 70 procent minder dan 20 werknemers in dienst. Bedrijven zouden in stad en regio een gemotiveerde werkende klasse aantreffen. Directeur algemene zaken drs. J. van Lier van het in Tilburg gevestigde Japanse bedrijf Fuji Photo Film B.V. (1300 werknemers): “Nederlanders hebben een goede arbeidsmentaliteit. En Tilburg is ingebed in de industriële traditie. In Brabant leeft nog iets van de agrarische mentaliteit, de zorg voor het eigen erf. Daardoor zijn de mensen nog meer involved”.

De gemeente Tilburg wil voorkomen dat er werkgelegenheid “weglekt” doordat bedrijven zich op kernactiviteiten terugtrekken. Het Tilburgse bedrijfsleven en dat van de regio roemde onlangs de door de gemeente geëntameerde nieuwe aanpak in het bedrijfsleven. Die aanpak werd neergelegd in de nota “Industriebeleid Tilburg”. Daarmee wil de gemeente de ontwikkeling van de industrie en van de werkgelegenheid bevorderen. Dat moet gebeuren in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven, dat per contract ook op haar verantwoordelijkheden zal worden aangesproken. Daarvoor is een werkplan opgesteld. Onderdelen van het plan zijn het oprichten samen met het Regionaal bestuur voor de arbeidsvoorziening (RBA) van een regionale herplaatsingsservice, een promotie- en acquistieplan speciaal gericht op het binnenhalen van moderne industrie en een contract met de Katholieke Universiteit Brabant (KUB) voor het instellen van een bijzondere leerstoel industrieel management. De gemeente van haar kant zal zorgen voor voldoende aanbod van bedrijventerreinen, een “matigend beleid” ten aanzien van de grondprijzen en het 'in principe' betrekken van Tilburgse bedrijven bij gemeentelijke opdrachten. Verder zal er een zogenoemde doelgroepmanager milieuwetgeving worden aangesteld die een vast aanspreekpunt zal worden voor het bedrijfsleven.

Als eerste project is samen met Innovatiecentrum ontwikkeld. Het heet Tilburg vlechtwerken. Het hoofddoel daarvan is, aldus de gemeente, “het bevorderen en benutten van nieuwe zakelijke kansen door het combineren van kennis en kunde van de verschillende industriële en dienstverlenende bedrijven, onderwijs- en onderzoekinstellingen en intermediairs”. Voorzitter J. Melis van de Kamer van Koophandel voor Midden-Brabant noemt het “een goede aanpak” vooral omdat ze over de gemeentelijke grenzen heen reikt. “Hiermee krijgen we nieuw élan en enthousiasme”.

De gemeente Tilburg heeft bestuurlijk de zaakjes sinds een ingrijpende reorganisatie ten stadhuize kennelijk goed op orde. Als een van de weinige steden in Nederland vertoont de gemeentelijke begroting (ter waarde van 1 miljard gulden) geen tekorten en kan er komend begrotingsjaar 240 miljoen gulden worden geïnvesteerd in het treffen van openbare voorzieningen zonder dat de burger daarvoor extra zal worden aangeslagen. Wat vroeger de bestuursdienst heette, is tegenwoordig de concernstaf, de diensten heten er produktgroepen en hun begrotingen produktbegrotingen. In het Tilburgs Model staan begrippen als efficiency en effectiviteit centraal. Volgens coördinator H. Lantinga van de gemeentelijke begroting komt het Tilburgs model er op neer dat de politiek met de onderscheiden diensten contracten maakt. Over de voortgang wordt drie maal per jaar gerapporteerd in een zogenoemde managementsrapportage. “Daardoor houden de raad en het college van B en W de vinger aan de pols en wordt de gemeentebegroting voor 100 procent beheerst”. Het Tilburgs Model zou zelfs in het buitenland navolging hebben gevonden onder meer in Duitsland waar over “Das Tilburger Modell” wordt gesproken. Bijna haalde Tilburg met deze opzet een internationale prijs, de zogenoemde Bertelsmannprijs, maar ze moest het Nieuwzeelandse Christchurch en het Amerikaanse Phoenix voor laten gaan. Maar zelfs uit die nederlaag haalt Tilburg Moderne Industriestad bemoediging: “Je zou kunnen zeggen dat Tilburg hiermee wordt erkend als de best bestuurde stad van Europa”, aldus wethouder W. Luijendijk van Financiën in het begrotingsmagazine.