Zuid-Afrika krijgt 'echte' tv

JOHANNESBURG, 11 NOV. In Zuid-Afrika is het tijdperk van de echte televisie ingeluid met een uitzending van Mr. Bean. Het commerciële abonnee-televisiestation M-Net had met de komedie van Rowan Atkinson de primeur van het eerste Engelse programma na zeventien jaar. Een dag tevoren had de Britse vakbond voor acteurs Equity zijn verbod op de verspreiding van Engelse televisie-programma's in Zuid-Afrika eindelijk opgeheven.

Als gevolg van de boycot heeft de televisiekijker in Zuid-Afrika jarenlang geleefd op een eenzijdig menu uit Amerika: veel soaps, nagespeelde documentaires over politiehelden en overjarige educatieprogramma's die kinderen leren in het verkeer rechts te rijden, terwijl men in Zuid-Afrika links aanhoudt. Daarnaast biedt de Zuidafrikaanse televisie op haar twee stations, voor de blanke en de zwarte kijkersmarkt, nieuws en lokaal drama in het Afrikaans, Zoeloe of Xhosa. Wie hunkerde naar kwaliteitstelevisie was aangewezen op een levendige ruilhandel in video's die familieleden overzee hadden opgenomen.

De vakbond Equity had de boycot in 1976 ingesteld als protest tegen de apartheid. De bond vreesde dat zijn Aziatische en zwarte leden door de Zuidafrikanen van het scherm zouden worden geweerd of alleen in bedienden-rollen toegelaten. De boycot trad in werking, vlak nadat de blanke Nationale Partij televisie jaren later dan de rest van de wereld had toegelaten. De verantwoordelijke minister, dr. Albert Hertzog, had zich tot zijn aftreden fel verzet tegen “het kastje van de duivel”. Hij noemde het in het parlement “absoluut fataal voor de intellectuele toekomst van ons land als een televisie-aanbod in ons land wordt geïntroduceerd, zoals dat in andere landen bestaat”. Kort daarna realiseerde het apartheidsbewind zich de waarde van de televisie als instrument van staatspropaganda.

De leden van Equity besloten de boycot met 5264 tegen 1735 stemmen op te heffen. De belangrijkste reden was dat de staatstelevisie sinds kort een nieuw bestuur heeft, dat een afspiegeling is van de gehele Zuidafrikaanse bevolking. Zowel M-Net als de publieke omroep hebben aangekondigd dat ze Britse programma's in hun uitzendschema's voor het komende jaar zullen opnemen. Daarbij kunnen ze putten uit een rijk aanbod van zeventien jaar: klassiekers als Coronation Street en Dad's Army en honderden documentaires zijn hier nooit vertoond. Behalve Rowan Atkinson zal ook John Cleese in zijn fameuze Fawlty Towers binnenkort te zien zijn. Maar er is niet alleen euforie over het opengaan van een nieuwe wereld. Eén krant waarschuwde de Zuidafrikanen vandaag dat zij “een heel nieuw gevoel voor humor” zullen moeten ontwikkelen.