Les met vuile handen

Een diepe zucht. 'Tja, hoe hou je na al die bezuinigingen je gebouw nog schoon?'' Tineke Smit, directeur van basisschool de Kinkerhoek in Amsterdam realiseert zich dat ze misschien iets vuriger zou moeten reageren als dit onderwerp ter sprake komt. 'Maar'', bekent ze, 'wij in het onderwijs zijn een beetje moegestreden.''

Dat het volgens de Amsterdamse GG en GD slecht gesteld is met de hygiëne op scholen in de hoofdstad verbaast haar niet. 'Dat rapport bevestigt de schandalige schoonmaaksituatie waar wij dagelijks mee te maken hebben.'' Ze mag nog van geluk spreken dat ze in een tamelijk nieuw gebouw zit, maar zelfs dat is onder het huidige schoonmaakregime niet proper te houden.

De Kinkerhoek staat bekend als een school die veel aandacht besteedt aan de creatieve vakken. 'Toneelspelen, dansen, tekenen, schilderen, het is allemaal wat rommelig en dan wordt de boel vlug smerig.'' Is het schoolhoofd eenmaal op dreef over het vuil in haar school, dan komt de strijdbaarheid snel naar boven. 'Denk je eens in hoe aan het eind van de dag de gang eruit ziet als honderd kleuters buiten in de zandbak hebben gespeeld!'' De zandbak is trouwens een probleem apart. Hij is voor iedereen in de buurt toegankelijk, reden waarom de juffen het zand altijd eerst moeten controleren op hondedrollen en glasscherven. Afdekken heeft een averechts effect, weet Smit, dan vraag je om vernielingen.

Wat Tineke Smit irriteert is dat er bij de vaststelling van schoonmaakkosten alleen naar het aantal vierkante meters wordt gekeken. 'Onze school is met 280 kinderen overvol en wordt zeer intensief gebruikt. Niet alleen door onze eigen leerlingen, maar 's avonds ook nog eens door het hiernaast gelegen buurthuis. Er oefenen hier drumbands en er zijn taallessen, in de gymzaal wordt yoga gegeven.''

Beschrijft het GG en GD-rapport de situatie van 1991 en 1992 als zorgwekkend, in die jaren kregen de Amsterdamse scholen nog iets boven op de landelijk geldende 'Londo'-normen. Na de laatste zomervakantie was het echter afgelopen met de extraatjes en werden de schoolhoofden met een nieuwe korting op het aantal schoonmaakuren geconfronteerd. Tineke Smit kon haar ogen niet geloven toen ze zag hoe weinig tijd er over zou blijven voor de vaste schoonmakers. Om het aantal vierkante meters te controleren is ze een hele woensdagmiddag bezig geweest om de school op te meten. Deze actie leverde wel iets op, maar toch moest de school terug van 28,5 uur naar 21,3 uur per week. Bovendien is het aantal weken dat scholen worden schoongemaakt in Amsterdam teruggebracht van 47 naar 40. 'Onze Turkse schoonmaker die de hele bovenverdieping en de twee noodlokalen moet doen, probeert hetzelfde werk in minder uren af te krijgen. Omdat het niet lukt neemt hij zijn vrouw mee. Dat kan natuurlijk niet. En ik heb hem gezegd: dat moet je niet doen.''

Vroeger konden de vloeren dagelijks met de mop gedweild worden, nu mag dat nog maar een keer in de week. Tineke Smit vindt dat zeker voor de kleutergroepen waar veel op de grond gespeeld wordt onverantwoord weinig. De wc's worden nog elke dag schoongemaakt, desondanks moet schoolhoofd Smit vaststellen dat het, vooral beneden bij de kleintjes, wel eens stinkt. 'Acht wc-tjes voor honderd kinderen is niet zo veel, en er wordt natuurlijk wel eens naast gepiest. Eigenlijk zouden ze tussen de middag even schoongemaakt moeten worden.'' Maar wie zou dat moeten doen? Van haar collega's kan ze het niet vragen, vindt Tineke Smit. Zij moeten het sanitair in de klas al zelf schoonhouden en de tafeltjes afnemen, want dat laatste mag slechts een keer per jaar door de schoonmakers gedaan worden. Smit wil dat de leerkrachten zich vooral met hun onderwijstaak bezig houden. 'De klassen zijn overvol, er zijn veel probleemkinderen. Ik ga ze niet lastig vallen over een vuil wasbakje als ze na school nog op huisbezoek moeten omdat er bij een leerling gigantische gezinsproblemen zijn.''

Een keer per jaar, gedurende de zomervakantie, wordt er grote schoonmaak gehouden op alle scholen. De meesters en juffen zorgen ervoor dat al het meubilair bij elkaar wordt geschoven, zodat de vloeren in de was gezet kunnen worden. Het nieuwe schooljaar kan dan in elk geval schoon beginnen. Dat viel tegen toen Tineke Smit in augustus de school weer betrad. De vloeren waren weliswaar in de was gezet, maar niet eerst schoongemaakt, zodat het vuil er nog onder zat. Bovendien was het meubilair dat midden in de lokalen bijelkaar geschoven stond niet van zijn plaats geweest. 'Onze vaste schoonmakers waren met vakantie, daarom kwamen er invallers. Maar er was blijkbaar niemand om toezicht te houden.'' Precies van dit soort dingen wordt Tineke Smit nou zo moe. Wéér bij het stadsdeel aan de bel hangen, wéér al die tafeltjes, stoeltjes en kasten van hun plaats.

Omdat het gebouw zo lastig schoon te houden valt - ook ouders vinden het soms te vuil - en er geklaagd werd over de benauwde atmosfeer, schakelde schoolhoofd Smit een tijdje geleden zelf de GG en GD in. Voor een deel bleken de problemen aan de slechte ventilatie van het gebouw te liggen, maar echt schoon was de school volgens het oordeel van de GG en GD ook niet. 'Ik dacht dat de doucheruimtes bij de gymzaal redelijk netjes waren'', vertelt Tineke Smit, 'maar naar de maatstaven van de GG en GD kon het zo niet.'' Ook het stuk vloerbedekking bij de voordeur was echt vies. Toch kreeg Smit het advies om die maar te laten liggen, want de Kinkerhoek ligt aan een plantsoen waar de halve buurt zijn hond uitlaat. Ze trekt er een vies gezicht bij. 'Nu werkt die mat nog als een soort vangnet.''