Kok waarschuwt: 'Speel Janmaat niet in de kaart!'

ZEIST, 11 NOV. Het was voor PvdA-leider Kok niet eenvoudig om gisteren, in het trainingscentrum van de KNVB in Zeist, de zeventig PvdA-burgmeesters op één koers te zetten. Burgemeester Jansen van de Betuwse gemeente Neerijnen hield hem voor dat van drie van zijn zes asielzoekers in aanraking zijn gekomen met de politie wegens afpersing, een overval en een schietpartij. “Hoe kan ik de burgers uitleggen dat er meer huizen moeten worden vrijgemaakt?” Geprikkeld ging de eerste burger van Grave, P. Zelissen, in de tegenaanval. “Dit is de verkeerde toonzetting. De mensen komen geknecht aan onze grens. Als het moet neem ik ze zelf in huis op”.

In de Abe Lenstra-zaal greep Kok de gelegenheid aan om de klokken gelijk te zetten over een onderwerp waarover in de PvdA, en niet alleen in de PvdA, grote spraakverwarring bestaat. “We moeten ook omgaan met verkeerde ervaringen”, zei Kok tegen de PvdA-burgemeesters. “Maar als de bestuurders niet in staat zijn om de huisvestingsproblemen op te lossen, gaan ze af bij de bevolking”.

Het werd voor Kok laveren tussen de idealen van de ene burgemeester die meer wisselwoningen wilde opzetten en de ander die weer allerlei financiële problemen opwierp. “Ik wil wel meer asielzoekers opvangen, maar dan moet ik ook meer geld hebben voor politie. Maar minister Dales wil dat niet geven”, aldus de burgemeester van Zweelo. Zijn collega uit Neede voegde er aan toe dat hij de burgers duidelijk wil maken aan welke toelatingseisen de asielzoekers moeten voldoen. “Nu bestaat het beeld: die mensen blijven maar toestromen”.

De kakofonie aan de bestuurlijke basis verschilt niet erg veel van die in de PvdA-top. Minister Pronk (ontwikkelingssamenwerking) pleitte vorige week voor een belastingverhoging om de asielzoekers - dit jaar bijna 40.000 in plaats van de verwachtte 20.000 - te kunnen opvangen.

“Stap voor stap kan dat best gebeuren”, vond Pronk voor de VPRO-radio. “De notie in Nederland dat het omlaag moet met de lastendruk, kun je niet combineren met de notie dat we al die problemen moeten aanpakken”. Pronk nam zo afstand van het algemene kabinetsbeleid dat is gericht op een lagere collectieve lastendruk en vermindering van de overheidsschuld. Volgens Pronk is een lagere lastendruk “niet realistisch”. Enkele weken geleden op een discussiebijeenkomst over ontwikkelingssamenwerking in Utrecht zei hij dat het internationaal hulpbeleid - waaronder de opvang van asielzoekers - de burger meer geld gaat kosten. Bij de PvdA-top groeit ergernis over Pronk die op de PvdA-kandidatenlijst voor de Kamerverkiezingen een prominente plaats zal innemen.

Kok sprak zich uit tegen de belastingverhoging. “Als je ooit zou besluiten tot belastingverhoging, zou ik dat zeker niet doen met: 'wij vragen U meer belasting te betalen voor de asielzoekers”'. Volgens Kok zou dat juist “het verkeerde signaal” zijn en Janmaat in de kaart spelen. De meerkosten moeten worden betaald uit aanvullende bezuinigingen. Volgens Pronk is dat echter niet mogelijk omdat alle departementen al zijn “uitgebeend”.

Ook met minister d'Ancona (WVC) moest Kok de klok gelijk zetten. Zij vindt dat de gemeenten meer moeten doen bij de opvang van asielzoekers en pleitte ervoor om de Centrale Opvang Asielzoekers (COA) te decentraliseren. Gemeenten zouden eventueel moeten worden gedwongen meer mensen op te vangen als ze niet aan hun verplichtingen kunnen voldoen.

Kok was, zo menen kringen om het PvdA-partijbestuur, geprikkeld geraakt over de opstelling van d'Ancona tegenover de gemeenten die zich “overvallen” voelden door haar mededeling. Er dreigde een vertrouwensbreuk tussen Rijksoverheid en lokaal bestuur. Kok nam gisteren een voorstel van de burgemeester van Oud-Beijerland met beide handen aan om meer “tijdelijke woningen” voor asielzoekers beschikbaar te maken. De asielzoekers zouden dan gewoon op de wachtlijsten worden geplaatst en niet op Nederlanders worden bevoordeeld in de toewijzing van de woningen. Hij wees de gemeenten er op dat nog niet eens eenderde van de toegezegde woningen beschikbaar is gesteld. “Er moet een schepje bovenop”, aldus Kok.

De geest van Gruijters - de D66-burgmeester van Lelystad die vindt dat het land vol is - waarde niet in het KNVB-centrum, al wees de burgemeester van Geldrop erop dat “er grenzen zijn aan de opvang en bepaalde delen van het land wel vol zijn”. Kok zei het niet eens te zijn met Gruijters, maar ziet wel wat in diens analyse. Volgens hem moet het bestuur “open oog” houden voor problemen van Nederlanders in de oude wijken. “Je kunt niet verzwijgen dat sommige mensen zich voelen platgedrukt tussen mensen uit andere culturen, dat er delen zijn waar zich veel problemen concentreren”. Maar de conclusie 'Nederland is vol' bevalt hem niet. Kok hield de PvdA-burgmeesters zijn compromisformule voor: “Ons beleid moet humaan en solidair zijn, maar niet op het naïeve af”.

    • Derk-Jan Eppink