Ignatieffs reis door het hedendaags nationalisme

Blood and Belonging, BBC2, 22.30-23.20u.

“Hier zit, denk ik, een krankzinnig soort logica achter,” zegt Michael Ignatieff van achter het stuur van zijn auto. “Het is alsof ze tegen elkaar zeggen: ik wil niet met je delen, dus gaan we samen alles vernietigen.” Deze huiveringwekkende uitspraak is één van de conclusies die de zwaargewicht van The Late Show trekt na een reis door een zestal door hedendaags nationalisme geteisterde landen. Blood and Belonging, die vanavond op BBC2 van start gaat, bevat geen gesprekken met intellectuelen, geen pratende hoofden. Alleen maar de reizende Ignatieff, zijn goed geschreven commentaar en ontmoetingen met strijders en slachtoffers. De serie, opgezet als een reeks on-the-road-avonturen, tracht de werkelijke aard van het moderne nationalisme te onthullen.

Ignatieff begint zijn reis in het voormalige Joegoslavië, waar hij praat met Kroaten en Serviërs. Langs de Weg van Broederschap en Eenheid, de voormalige verbinding tussen Kroatië en Belgrado, wordt hem een halt toegeroepen door zowel Kroatische als Servische soldaten, die met automatische wapens zwaaien. Het is een gevaarlijke demonstratie van de stelling dat in dit gebied niets heilig meer is. Terwijl hij de ruïnes van Vukovar gadeslaat, zegt Ignatieff: “Je wordt er misselijk van, want nationalisme is de retoriek van de excuses.” En ook, zegt hij, een mengeling van angst en sentiment. Het resultaat in dit deel van het Balkan-gebied is een land vol warlords, die de bevolking hebben teruggedwongen naar de Middeleeuwen.

In de komende weken ontwikkelt Ignatieff een eigen these over nationalisme, gebaseerd op persoonlijke ervaringen. Hij is Canadees en heeft de problemen tussen Engels- en Franssprekenden in Quebec van dichtbij meegemaakt. Zijn grootvader leefde zijn hele leven in de Oekraïne en zijn vader werd daar geboren. Hij woont tegenwoordig in Engeland en rekent, zegt hij, het conflict in Noord-Ierland tot de smerigste van de nationalistische oorlogen van Europa. Bij al die bevolkingsgroepen, en ook bij de Duitsers en de Koerden, zet Ignatieff zijn onderzoek voort.