'Buitenaardse' radarecho's van Groenland

In de zomer van 1991 werden grote delen van de ijskap op Groenland vanuit een speciaal vliegtuig van de NASA met behulp van radar bestudeerd. Dat gebeurde met een zogeheten synthetische apertuur-radar, waarmee het aardoppervlak wordt afgebeeld zoals dat op radargolflengten wordt 'gezien'. De onderzoekers hebben nu ontdekt dat dit Groenlandse ijs unieke radar-eigenschappen heeft. Tenminste voor wat betreft de aarde: de eigenschappen lijken namelijk veel op die van de grote manen van de planeet Jupiter.

Al sinds de jaren zeventig is bekend dat de radarecho's van de grote ijsmanen van Jupiter (zoals waargenomen vanaf de aarde) opmerkelijke eigenschappen hebben. De echo's van drie daarvan, Ganymedes, Europa en Callisto, zijn vele malen sterker dan die van bijna alle andere objecten in het zonnestelsel. Bovendien is de radarstraling die het oppervlak van deze ijsmanen terugkaatst veel sterker gepolariseerd (lineair zowel als circulair) dan die van andere hemellichamen.

Deze eigenschappen blijken nu ook te gelden voor grote delen van de ijskap op Groenland. Het gaat hierbij om ijs dat deel uitmaakt van het zogeheten percolatiegebied. Dit is het gebied waar in de zomer sneeuw smelt, waarna water door de onderliggende koudere sneeuw naar beneden sijpelt, bevriest en lagen en pijpen van massief ijs vormt. De radarreflecties op golflengten van 5,6 en 24 cm van dit gebied zijn zeer intens en zeer sterk gepolariseerd. Deze eigenschappen zouden voor een groot deel veroorzaakt worden door de bovengenoemde structuren in het ijs, dus door de seizoengebonden afwisseling van smelten en bevriezen (Science 261, p. 1710).

Op de ijsmanen van Jupiter is het echter zo koud dat het ijs er nooit smelt. Inhomogeniteiten in het ijs worden daar veroorzaakt door de inslag van meteorieten. Daarom is het des te opmerkelijker dat sommige eigenschappen van het ijs op deze zo verschillende werelden toch op elkaar lijken. Blijkbaar kunnen verschillende soorten ijs vergelijkbare radareigenschappen opleveren. De onderzoekers pleiten er daarom voor om het verband tussen inwendige structuur en radareigenschappen van ijs gedetailleerder te gaan bestuderen. Met behulp van de resultaten zouden radarecho's van buitenaardse werelden beter kunnen worden geïnterpreteerd.

    • George Beekman