Rebels meisjesleven tegen een achtergrond van clichés

Hartverscheurend. Regie: Mijke de Jong. Met: Marieke Heebink, Mark Rietman, André-Arend van Noort, Mientje Kleier, Tanar Çatalpinar. Amsterdam, Alfa 1; Den Haag, Babylon 2; Rotterdam, Calypso 2; Utrecht, Movies; Nijmegen, Cinemariënburg; voorpremières i.h.k. van de Europese Filmweek in Maastricht, Eindhoven, Den Bosch en Wageningen.

Loe, de hoofdpersoon van de film Hartverscheurend, wordt geïntroduceerd terwijl ze in Spanje haar vakantie verdient als grootkeelse straat- en kroegmuzikante. Zingen kan ze niet echt, maar haar enthousiasme slaat aan. Dan arriveert Bob en Loe springt van de cafétafel. Ze onderbreekt haar optreden om hem, tot hilariteit van haar publiek, met een snoekduik tussen haar dijen te klemmen en aan haar lippen te trekken. Mijke de Jong, regisseur en cosenariste van Hartverscheurend, vat in deze scène samen wat haar Loe van het leven vraagt: vrijheid zonder breidel en verliefdheid zonder verplichting. Daarachter zou de vraag kunnen liggen in hoeverre Loe, die zichtbaar de dertig is gepasseerd, denkt dat die twee altijd kunnen duren en of ze dan ook nog te verenigen zijn.

Marieke Heebink (gewaardeerd actrice van het veelgeprezen theatergezelschap De Trust) geeft in Loe een type gestalte dat in alle westerse wereldsteden voorkomt, maar vooral in Amsterdam gedijt. Ze is een volwassen vrouw maar verkiest het om tussen hartsvriendjes en -vriendinnetjes het rebels meisjesleven van de zogenaamde stadsnomade te blijven leiden. Onaangepast uit overtuiging en boos over alle onrecht in de hele wereld is ze en dat zal iedereen weten ook. Heebink zet haar zonder omhaal neer: zo'n in bestudeerd wilde lappen gekleed wezen dat niet aarzelt om van zichzelf te zeggen dat ze 'nu eenmaal gek doet' en dat als de dood is ooit het eigen veilige subcultuurtje te moeten verlaten. Gemaakt luste- en achteloos van motoriek, met een mond die zich kwasi-ongeïnteresseerd vormt naar slordige monologen in een zo te horen aangeleerd plat accent. De hartstochtelijk beminde geliefde mag lol met haar trappen, haar bed delen en geëngageerde gesprekken voeren, maar hij krijgt lik op stuk als ze hem denkt te betrappen op verboden terrein: “Je bent toch geen plannetjes voor de toekomst aan het maken, hè” sneert ze dan.

De dilemma's, de angsten, de zich in een steeds nauwere lus opdringende keuzes in het leven van een vrouw als Loe en haar met het einde van de jaren tachtig ras verdwijnende subversieve milieu van krakers en 'aksievoerders', die drukt Heebink uit in haar gechargeerde spel en het zou een mooi onderwerp voor een film geweest zijn. Maar Mijke de Jong, die naar eigen zeggen streefde naar een 'realistiese film waarbij het gaat om mensen van vlees en bloed', zocht het voor Hartverscheurend op een platgetreden pad. Met haar film spit ze de relatie tussen Loe en Bob uit volgens het bekende romantische odium 'ze kunnen niet met en ze kunnen niet zonder elkaar'.

Zorgvuldig, of ze het stel in een laboratorium kweekten, construeerden De Jong en haar co-scenarist Jan Eilander het tweetal als volslagen tegenpolen. Het werd een breed, statisch dubbelportret, zonder kans op diepgang en met een onverantwoord grote partijdigheid ten gunste van de vrouw. Tegenover haar spontane vrijgevochtenheid staat zijn carrière op een advocatenkantoor. Tegenover haar seropositieve vriend en haar o zo intens meelevende vriendin staat zijn ballerige collega die verloofd is met een actrice uit een soap-serie. Tegenover haar schilderachtig slordige woonboot staat zijn verantwoord ingerichte appartement. Tegenover haar bewuste keuze tegen elke vorm van persoonlijke verantwoordelijkheid (niks angst, Heebink kan spelen wat ze wil) staat zijn onberedeneerde, instinctieve verlangen naar een gezin. Enzovoorts. De beide personages krijgen, ook door de naar adem happende camera- en montagestijl, geen kans om te ontbloeien tot figuren voor wie je belangstelling zou kunnen hebben. Van ontwikkeling in hun verhouding is geen sprake - de ene ruzie is nog maar net woest weggevreeën, of ze beginnen elkaar weer dreinerig uit te schelden en je vraagt je al spoedig af wat deze mensen in 's hemelsnaam in elkaar zien. Dat ze al DRIE JAAR een vaste relatie onderhouden uitsluitend op basis van geslaagde seks kan De Jong mij geen moment laten geloven.

Hartverscheurend irriteert des te meer omdat er tegen de achtergrond van die clichématig gedoemde liefde zware pretenties opdoemen. Zo moet er in deze film een authentiek beeld worden herkend van de, overigens zwaar geïdealiseerde, subcultuur in het Amsterdamse oostelijk havengebied en over het verdwijnen daarvan moet met de film mee worden betreurd. Daarnaast komt met een vloek en een zucht de vreemdelingenhaat aan de orde en ook de bouw van luxe woningen waarvoor de woonschepen van de stadsnomaden het veld moeten ruimen. Voor het personage Bob is dat alles funest, want hij staat consequent automatisch aan de verkeerde kant. En Loe, de door Mijke de Jong zo gekoesterde Loe? Die staat, als drager van al die nostalgie en van dat oppervlakkig engagement, onbedoeld voor gek.