Meciar legt het in conflict af tegen Slowaakse president

PRAAG, 10 NOV. De politieke crisis in Slowakije die zich meer dan zeven maanden heeft voortgesleept, is gisteren voor de Slowaakse premier, de even onberekenbare als machtsbeluste Vladimr Meciar, geëindigd in een soort omgekeerde apotheose - en in een opzienbarende, zij het niet definitieve, overwinning voor de Slowaakse president, Michal Kovác.

Wat zich in maart nog liet aanzien als een eenvoudige ministerscrisis, en zich in de loop van dit jaar ontwikkelde tot een kabinetscrisis, dreigde gisteren uit te groeien tot een regelrechte constitutionele confrontatie tussen de premier en de president. Maar op het allerlaatste moment heeft Meciar dan toch bakzeil gehaald, na eerst nog even te hebben gedreigd dat de formatie van het nieuwe kabinet dan maar helemaal van voren af aan moest worden overgedaan.

Voor de politieke cultuur van Slowakije betekent de overwinning van de president op de premier een keerpunt met mogelijk grote gevolgen. Voor het eerst sinds de premier in Bratislava aan de macht is - sinds de verkiezingen van vorig jaar juli - heeft Meciar eens een keer niet zijn zin gekregen. En nog wel door toedoen van een partijgenoot.

Want Kovác behoort weliswaar tot dezelfde partij als de premier, de Beweging voor een Democratisch Slowakije (HZDS), maar sinds zijn aantreden in maart dit jaar blijkt hij zich minder meegaand te gedragen dan Meciar had gehoopt. Kovác weigerde gisteren met een eenvoudig beroep op zijn grondwettige rechten de door de premier voorgestelde kandidaat voor de post van minister van privatisering te aanvaarden.

Kovác had al bij het begin van de kabinetsformatie, drie weken geleden, duidelijk gemaakt dat Meciars keuze voor de minister van privatisering, Ivan Lexa, een van de intimi van de premier, voor hem onaanvaardbaar zou zijn. Lexa is kabinetschef van Meciar geweest en fungeerde sinds juli, toen er wijzigingen in het kabinet werden aangebracht, als staatssecretaris op het ministerie voor privatisering. Lexa heeft daar echter niet zoveel indruk op de president gemaakt dat hij hem nu als minister zou willen zien. Bovendien meent de president, waarschijnlijk niet ten onrechte, dat Lexa, wiens vader ondernemer is en als zodanig betrokken bij tal van projecten waarover het ministerie van privatisering moet beslissen, wel aan heel sterke verleidingen zou worden blootgesteld.

Maar helemaal gerust kan de president nog niet zijn. Lexa blijft immers gewoon aan als staatssecretaris en de ministerspost wordt voorlopig waargenomen door... Meciar. In vergelijking met de afgelopen maanden, toen Meciar ook al het ministerie van privatisering in zijn portefeuille had genomen, verandert er dus niets.

Waarnemers in Bratislava geloven dan ook dat de Slowaakse machtsverhoudingen niet echt veranderd zijn. “Kovác is weliswaar in formele zin de overwinnaar”, zo meende gisteravond een Slowaak tijdens een telefoongesprek dat tweemaal op mysterieuze wijze werd onderbroken, “maar met deze premier weet je het nooit.”

Een zekere verliezer is in elk geval de coalitiepartij SNS, waarvan de leider, Ludovit Cernák, zich al heeft laten ontvallen zichzelf op zeker moment tijdens de coalitiebesprekingen te hebben laten “vernederen”. De partij, om wier (her)toetreding tot de regering het allemaal was begonnen, heeft weliswaar een aantal ministersposten gekregen, zoals onderwijs, maar zeker geen invloedrijke. Niet uitgesloten is dan ook dat de partij zich in een dodelijke omarming met de HZDS blijkt te hebben begeven. Want dat is uiteindelijk Meciars bedoeling. De kiezers zitten in dezelfde hoek en de premier zal geen gelegenheid voorbij laten gaan om successen op het conto van zijn partij bij te schrijven.

Voorlopig heeft Slowakije weer een regering, maar de vraag is voor hoelang. Want de eerste scheuren zijn al te zien: dezer dagen liet een vooraanstaand lid van de SNS weten dat hij overgaat naar de Alliantie van Slowaakse Democraten, omdat hij niet zag hoe de SNS in deze coalitie ooit haar verkiezingsbeloften zou kunnen nakomen.