Jeltsin krijgt meer macht in nieuwe grondwet

MOSKOU, 10 NOV. In de gisteren door president Jeltsin gepresenteerde nieuwe grondwet van Rusland krijgt de president aanzienlijk meer macht tegenover het parlement en de regio's en republieken van Rusland dan tot nu toe het geval was.

De grondwet, die in de plaats komt van een uit de jaren zeventig stammende en vaak geamendeerde communistische grondwet, wordt op 12 december in een referendum aan het volk voorgelegd. De volledige tekst is vandaag in de Russische kranten gepubliceerd.

Het document legt een reeks democratische rechten vast, onder andere het recht op vrije meningsuiting en op privébezit.

De president krijgt onder de nieuwe grondwet de bevoegdheid de premier, de leiding van de Centrale Bank, de procureur-generaal en de hoogste rechters te benoemen. Als het parlement driemaal de voorgedragen premier afwijst, mag de president het parlement ontbinden en nieuwe verkiezingen uitschrijven. Het parlement heeft voor het afzetten van de president een tweederde meerderheid en een reeks gerechtelijke beslissingen nodig.

Het nieuwe parlement zal bestaan uit twee kamers: de Staatsdoema (lagerhuis) van 450 afgevaardigden, en de Federatieraad (senaat) van 176 leden. De doema wordt rechtstreeks door het volk gekozen, de federatieraad wordt samengesteld uit vertegenwoordigers van Ruslands deelgebieden, twee per regio of republiek.

De Centrale Bank wordt in de nieuwe grondwet een onafhankelijke instelling met als belangrijkste taak het bewaren van de stabiliteit van de roebel. Voorheen was de Centrale Bank verantwoording schuldig aan het parlement, totdat Jeltsin dat eind september veranderde in ondergeschiktheid aan de regering.

In een bijlage is geregeld dat Jeltsin zijn huidige termijn tot 1996 zal uitdienen. Sinds hij het oude Sovjet-parlement ontbond, heeft Jeltsin herhaaldelijk beloofd dat in juni volgend jaar vervroegde presidentsverkiezingen zouden worden gehouden. In de bijlage staat verder dat de eerste termijn van het nieuwe parlement slechts twee jaar zal duren. Daarna, vanaf 1996 dus, wordt zowel president als parlement steeds gekozen voor een periode van vier jaar.

Pag.5: Jeltsin krijgt onder nieuwe grondwet veel macht

Jeltsin heeft de afgelopen anderhalf jaar voortdurend over de grondwet geworsteld met het parlement en met de leiders van Ruslands deelgebieden. Op 21 september besloot de president de oude grondwet buiten werking te stellen, het parlement te ontbinden en alleen door te gaan met het opstellen van de tekst. Het verzet van het parlement daartegen escaleerde op 3 oktober tot een gewapende opstand, waarbij meer dan 150 doden vielen.

,Wij hebben orde nodig”, zo zei Jeltsin gisteravond ter verdediging van zijn ontwerp. “Niet de verschrikkelijke repressieve orde van de Stalin-kampen, maar een langdurige rechtsorde. Een democratische staatsmacht, niet een ijzeren vuist, zal de voortgang garanderen naar een normaal, waardig leven voor de burgers, naar voorspoed voor een verenigd, geïntegreerd Rusland.”

Jeltsin wees gisteravond impliciet kritiek van de hand dat hij te veel macht aan zich trekt. “In dit ontwerp is het principe van de scheiding der machten consequent doorgevoerd”, zei hij. “Allen die in Rusland geen dictatuur, geen dictators, geen willekeur en geen geweld willen, moeten voor de grondwet zijn.”

Met de grondwet moet het federale gezag worden hersteld over de deelgebieden, die zich steeds onafhankelijker zijn gaan opstellen. Verwijzingen naar soevereiniteit van de republieken, die Jeltsin eerder had toegezegd, ontbreken. In plaats daarvan staat er dat “de volkeren van de Federatie soeverein zijn”. Republieken, regio's en autonome gebieden hebben alle dezelfde rechten binnen één ondeelbaar Rusland.

Een amendement op de grondwet moet worden goedgekeurd door drie-vijfde van de leden van beide kamers van het parlement. Daarna wordt de Constitutionele vergadering bijeengeroepen, een eerder dit jaar door Jeltsin bedachte instelling van provinciale leiders en door de president uitgezochte intellectuelen. Die Constitutionele vergadering moet het amendement nog eens met twee-derde van de leden goedkeuren. Lukt dit laatste niet, dan is een referendum ook mogelijk, mits ten minste de helft van de bevolking daaraan deelneemt.