Interviewer slechts aangever bij gesprek met kroonprins

De Prins van Oranje. Ned.3, 20.20-21.40u.

Hij lijkt aardig, zelfs een beetje kwetsbaar, de toekomstige koning van de Nederlanden. Het Leidse studentenmilieu, waarin hij zes jaar verkeerde, ervoer hij af en toe als 'bekrompen'. Hij is zelf echter 'ouderwets' als het gaat om ongehuwd samenwonen - daar is hij dus tegen. Verder betreurt hij de afschaffing van de dienstplicht, “want de dienst heeft mij gevormd, grotendeels”. En hij houdt van vliegen. Van vliegen houdt hij hartstochtelijk.

Misschien dat het eerste grote vraaggesprek met de kroonprins, dat vanavond op de televisie wordt uitgezonden, daarom zo opvallend in de lucht blijft hangen. In bijna anderhalf uur maakt het bijzonder weinig duidelijk over zijn opvattingen en zijn karakter. Want terwijl Willem-Alexander toch duidelijk zegt dat het koningschap voor hem vooral om inhoudelijke redenen van belang is, worden aan die inhoud minder minuten zendtijd besteed dan aan het tonen van opstijgende en weer dalende vliegmachines, waarbij we eerbiedig mogen bedenken dat daarbinnen in die zilveren vogel prinselijke handen van tijd tot tijd de stuurknuppel beroeren. Zelfs de reuze bof van het 'kijkje in de cockpit' wordt ons gegund om dat te bewijzen.

De Prins van Oranje, zoals deze NOS-documentaire is genoemd, werd opgenomen in september van dit jaar. Toon en sfeer voeren ons echter terug naar de jaren vijftig. Naar de tijd dus dat hoofdredacteuren en verslaggevers, wanneer dat zo te pas kwam, werden ingehuurd als lakei-in-buitengewone dienst en onmiddellijk alle professionele maatstaven lieten varen om het staatshoofd te gerieven. Ed van Westerloo, de directeur van de NOS-televisie, heeft zich dit keer met kennelijk genoegen voor het karwei laten strikken. Gevraagd waarom geen van de reguliere televisiejournalisten in aanmerking kwam, antwoordde hij gisteren (na afloop van een voorvertoning) dat het koninklijk huis geen 'onbekend gezicht' over de vloer wenste. Exit Charles Groenhuijsen en Maartje van Weegen.

Volgens Van Westerloo heeft hij dit gesprek zonder enige restrictie kunnen voorbereiden en voeren. Geen enkel onderwerp was op voorhand taboe. De prins en zijn ouders moesten het resultaat alleen maar even zien voor het kon worden uitgezonden. Met de vraag wat hij had gedaan als het resultaat hen vervolgens niet voor honderd procent was bevallen, heeft de NOS-directeur zich naar eigen zeggen geen moment bezig gehouden. “Die situatie heeft zich gewoon niet voorgedaan.” Niet zonder meer iets om trots op te wezen.

De scherpzinnig in de camera blikkende Van Westerloo speelt in het programma namelijk slechts voor aangever (“Wat ook een succes werd, was een werkbezoek aan de Antillen...”) en steller van heel voorzichtige vragen (“Bent u geïnteresseerd in politiek?”) Dat geeft de prins, die gespannen en vrijwel roerloos afwacht, de gelegenheid om zelf te kiezen waar hij wel en waar hij niet op in wil gaan. Het enkele aardige moment dat de documentaire bevat is dan ook geheel aan de welwillendheid van Willem-Alexander te danken. Af en toe is er zelfs een glimp die doet vermoeden dat hij tamelijk geestig kan zijn. Maar dan wil Van Westerloo weer weten van welke muziek hij houdt. (Antwoord: “Zowel klassiek als modern. Ik vind klassiek heel rustgevend.”)

Natuurlijk maakt de constitutionele positie van het koninklijk huis het voor de kroonprins onmogelijk om op alle vragen te antwoorden. Maar er waren genoeg thema's te bedenken geweest waarover hij zich had kunnen uitspreken zonder zichzelf en het kabinet in verlegenheid te brengen. Thema's waar hij ongetwijfeld over heeft nagedacht, zoals de plaats van Nederland in de wereld en de plaats van het koningshuis in Nederland of de zinnigheid van de erfopvolging en de omstandigheid dat vorsten geen belasting betalen. Wat ik ook zou willen weten: is hij behalve tegen samenwonen ook tegen seks vóór en buiten het huwelijk? Ik noem maar wat.

Is het nu erg dat er in dit programma zoveel kansen zijn gemist? Niet voor de trouwe Oranjeklanten, die gelukkig zijn met ieder kruimpje dat van de koninklijke tafel valt. Wel voor de overgrote rest van het publiek, dat zich zal vervelen omdat het niet serieus genomen wordt, en voor de NOS, die de eigen journalistieke reputatie beschadigt. Maar het is vooral erg voor prins Willem-Alexander, die op zo'n zouteloze manier wordt voorgesteld dat zijn leeftijdgenoten, de onderdanen van de eenentwintigste eeuw, iedere mogelijkheid tot identificatie wordt ontnomen. Hoogstens hun opa's en oma's vinden er op deze manier wat aan. Misschien moet de prins eens naar wat jongere adviseurs gaan uitkijken.

    • H.M. van den Brink