Ik wil Arafat nooit meer zien

Heeft de radicale Hamas-beweging, die zich met geweld verzet tegen het akkoord tussen de PLO en Israel over de bezette gebieden, plannen om toch te participeren in toekomstig Palestijnse zelfbestuur? Brieven van de leider van Hamas zouden daarop kunnen wijzen.

AMMAN, 9 NOV. Heeft de Hamas-leider sjeik Ahmed Yassin, die in een Israelische gevangenis zit, zijn volgelingen opgeroepen deel te nemen aan de verkiezingen voor de bestuursorganen van de Palestijnse bestuursautonomie? Ibrahim Ghosheh, de woordvoerder van Hamas in de Jordaanse hoofdstad Amman, is op de hoogte van het bestaan van de uit de gevangenis gesmokkelde brieven van sjeik Yassin waarin dit nieuwe standpunt is vervat. “Wij hebben de brieven gezien”, zegt hij. “Wij twijfelen echter aan de echtheid ervan. Sjeik Yassin is toch helemaal verlamd. Die brieven kan hij dus onmogelijk zelf hebben geschreven. Misschien is het een Israelische propagandazet tegen Hamas.”

In de loop van het gesprek blijkt echter dat Ibrahim Ghoshem minder aan de authenticiteit van de brieven twijfelt dan hij doet voorkomen. Het oordeel van sjeik Ahmed Yassin, die in 1987 de Hamas-beweging in de Gazastrook stichtte, weegt zwaar. “Toch zullen onze instanties de beslissing moeten nemen of Hamas al dan niet aan de verkiezingen voor de Palestijnse bestuursautonomie zal deelnemen”, zegt hij. “Hamas is geen homogene organisatie. Er wordt in Hamas nogal scherp gediscussieerd over de autonomieproblematiek. Tot nu toe is Hamas in ieder geval tegen Palestijnse bestuursautonomie en deelname aan de verkiezingen.”

Ibrahim Ghosheh verhult zijn verachting voor het verraad van PLO-leider Yasser Arafat aan de Palestijnse zaak niet. Met Arafat studeerde hij in de jaren vijftig aan de universiteit van Kairo voor civiel ingenieur. Zij waren goede vrienden, totdat Yasser Arafat op een vergelijk met Israel ging aansturen. “Yasser Arafat is een dictator”, zegt Ibrahim Ghosheh. “Ik wil hem nooit meer zien.” Op de vraag of Yasser Arafat door zijn vredeshanddruk met premier Rabin het slachtoffer zou kunnen worden van een moordaanslag, antwoordt de Hamas-woordvoerder in de Jordaanse hoofdstad: “Hamas is tegen onderling Palestijns bloedvergieten.” Aan het einde van het nogal openhartige onderhoud formuleert hij het toch wat anders: “Arafat is aan het Palestijnse volk en aan de geschiedenis overgeleverd.” Ibrahim Ghosheh erkent echter dat het Jericho/Gaza-akkoord ook in de rangen van Hamas een debat op gang heeft gebracht over de vraag of dit akkoord het begin is van de stichting van een onafhankelijke Palestijnse staat. Hij is ervan overtuigd dat het niet het geval is. Voor de Hamas-woordvoerder heeft Yasser Arafat de ziel van de Palestijnse onafhankelijkheidsstrijd aan de duivel - Israel - verkocht en zit er voor de Palestijnen niets meer in dan een vage Palestijnse entiteit in bezet gebied onder Israelische controle. “Wordt er ergens in de akkoorden van Oslo over een Palestijnse staat gesproken? Nee, en daarom zal Hamas de strijd tegen Israel voortzetten, tegen Israelische soldaten en de veel gevaarlijker joodse kolonisten”, zegt hij.

Ibrahim Ghosheh beseft dat het akkoord tussen Israel en de PLO de intifadah de wind uit de zeilen heeft genomen en dat het daarom voor Hamas een zware opgave is het Palestijnse volk in de bezette gebieden ertoe te inspireren de volksopstand voort te zetten. “Sedert de bijeenkomst in Madrid heeft al-Fatah de intifadah gestopt. Het is erg moeilijk om er mee door te gaan”, zegt hij. “Misschien zit er voor Hamas enige tijd niets anders op dan te volstaan met het aanbrengen van anti-Israelische slogans op de muren van huizen in de Palestijnse steden en dorpen. Misschien moeten we nu de kaders vormen die later de strijd tegen Israel zullen voortzetten.”

Ondanks de bij Ibrahim Ghoshem te bespeuren twijfels is hij er zeker van dat het akkoord dat Yasser Arafat met Rabin heeft gesloten als een kaartenhuis in elkaar zal storten omdat het niet aan de Palestijnse aspiraties voldoet. Totdat het zover komt, voorspelt hij dat Israel het zijns inziens vooral economisch gegrondveste vergelijk met de PLO zal misbruiken om in economisch opzicht het Midden-Oosten van de Nijl tot de Eufraat te domineren, als variant op de militaire heerschappij. “Wij kennen de joden goed. Het zijn harde werkers. Zij maken met hun moderne industrie de beste produkten tegen lage prijzen. Wij zijn bang voor economische overheersing.”

De Hamas-ideologie drijft op de vernietiging van de staat Israel. “Dat hebben wij gemeen met het Islamitisch Arabisch front”, zegt Ibrahim Ghosheh. Hij laat er geen misverstand over bestaan de algemene verkiezingen in Jordanië, als ze eerlijk zijn verlopen, te beschouwen als een referendum over het akkoord tussen Israel en de PLO. Het verlies van het Islamitisch Arabisch Front moet voor hem dan ook een tegenslag zijn geweest.

Ook Ibrahim Ghosheh komt er rond voor uit dat het Palestijns-Israelische akkoord verwarring onder de Palestijnen in Jordanië heeft gezaaid. De Palestijnen vragen zich nu af of hun toekomst in Jordanië ligt of in de Palestijnse bestuursautonomie. Ze weten niet hoeveel Palestijnse vluchtelingen in Jordanië ooit naar hun vroegere woonplaatsen zullen kunnen terugkeren. En wanneer dan? Yasser Arafat heeft met zijn historische handdruk met premier Rabin op 13 september in Washington de zo gevoelige kwestie van de Palestijnse aanwezigheid in Jordanië aan de oppervlakte gebracht. Hamas heeft in ieder geval een duidelijk ideologisch antwoord: “Terug naar Palestina”. Dat antwoord is tegelijk het probleem van koning Hussein, van Yasser Arafat en van Yitzhak Rabin.