Het zwarte pieten over handelsbesprekingen is al begonnen; EG vormt nu één front in GATT

BRUSSEL, 9 NOV. De lidstaten van de EG sluiten de rijen, nu de Gatt-onderhandelingen over liberalisering van de wereldhandel de eindfase zijn in gegaan. De interne meningsverschillen met Frankrijk hebben plaatsgemaakt voor de gemeenschappelijke beschuldiging dat de Verenigde Staten en Japan het bereiken van een Gatt-akkoord frustreren.

Dat is het beeld na het zoveelste overleg van de EG-ministers van buitenlandse zaken over de dit onderwerp. In een gisteren gepresenteerd rapport over de stand van zaken in de 'Uruguay-ronde' wijst de Europese Commissie - het dagelijks bestuur van de EG - met de beschuldigende vinger in de richting van de Amerikanen en de Japanners. Door hun “inertie” en “besluiteloosheid” brengen zij een succesvolle afronding van de onderhandelingen op de beoogde datum van 15 december in gevaar, aldus de Europese Commissie.

In een na afloop van de bijeenkomst uitgegeven verklaring spreken de ministers over zekere blokkades die recentelijk zijn opgeworpen, met name door “de grote handelspartners van de Gemeenschap”. De EG-ministers willen al tegen het eind van deze maand, of uiterlijk begin december van de Amerikanen duidelijkheid hebben of een GATT-akkoord er in zit en hoe zo'n akkoord er in grote lijnen zal uitzien. De EG voelt er niets voor om aan de vooravond van 15 december met een Amerikaans 'take it or leave it' te worden geconfronteerd, en tot diep in de nacht te moeten onderhandelen over een akkoord dat zij dan vervolgens tegen haar zin in moet slikken.

Lange tijd werden de GATT-onderhandelingen vertraagd door interne verdeeldheid binnen de Europese Gemeenschap. Vooral het vorig jaar gesloten landbouwakkoord met de Amerikanen zorgde voor interne strijd tussen Frankrijk en een groot aantal andere EG-lidstaten. Op hun bijeenkomst in september wisten de EG-lidstaten hun meningsverschillen onder deskundige leiding van het Belgische voorzitterschap toe te dekken met een mooi maar niet erg duidelijk compromis. Dat hield in dat de Europese Commissie de onderhandelingen met de VS over het landbouwakkoord niet hoefde te heropenen. Brussel moet van Washington wel “nadere toelichtingen op” of “verduidelijkingen van” het zogeheten Blair House-akkoord krijgen.

Sinsdien lijkt de strijdbijl in Brussel begraven. Opmerkelijk is dat ministers, diplomaten en ambtenaren er steeds vaker op wijzen dat Parijs “aan het bewegen is”, dat Parijs “zich niet meer zo hard opstelt” en dat de benadering van Parijs “de laatste tijd veel evenwichtiger is”. “Ze hameren niet langer uitsluitend op Blair House. Ze zijn niet meer uit op het aanscherpen van de meningsverschillen”, zo viel vorige week te horen.

Die teneur was ook gisteravond merkbaar. EG-commissaris Sir Leon Brittan, die de onderhandelingen voert, zei te verwachten dat bij een uiteindelijk GATT-resultaat geen enkele lidstaat van de EG geïsoleerd zal komen te staan. Zelfs Douglas Hurd, de Britse minister van buitenlandse zaken die in het verleden zijn ergenis over de Franse opstelling niet verborg, liet geen kwaad woord horen. Als er op 15 december geen akkoord komt, komt dat omdat de Amerikanen niet willen onderhandelen, aldus Hurd. De balans die de EG-commissie gisteren presenteerde, was opgesteld op verzoek van Frankrijk. Minister Juppé toonde zich tevreden.

Om te voorkomen dat de EG op laatste moment wordt geconfronteerd met een Amerikaans 'slikken of stikken', besloten de ministers eind november of begin december een extra vergadering te beleggen om de resultaten van komende gesprekken tussen EG-commissaris Sir Leon Brittan en de Amerikanen te evalueren. Brittan reist voor de cruciale besprekingen met de Amerikanen pas na 17 november af naar Washington, als in het Congres de behandeling van het Noordamerikaanse Vrijhandelsakkoord (NAFTA) met Canada en Mexico achter de rug is. Het is nog onzeker of president Clinton voldoende volksvertegenwoordigers achter zich weet te scharen. Brittan vindt dat het weinig zin heeft voordient te proberen Washingtone tot meer toegeeflijkheid te bewegen.

In haar rapport over de Gatt wijst de Europese Commissie vooral op het aanbod dat de EG onlangs in Genève heeft gedaan op het gebied van markttoegang door het verlagen van invoertarieven. Dat aanbod - volgens Brussel in de geest van afgelopen zomer gemaakte afspraken met de VS, Japan en Canada in Tokio - werd niet gevolgd door soortgelijke aanbiedingen van de andere partners. De Commissie spreekt van een “grote deceptie”. Dat “genereuze” aanbod en de herwonnen eensgezindheid die de EG in september tentoonspreidde, hebben het onderhandelingsklimaat veranderd en de VS, Japan en Canada in het defensief gedrukt, aldus het rapport.

Het harmonieuze optreden van de EG werd afgelopen vrijdag ook al benadrukt op de bijeenkomst van de EG-ministers van cultuur. Nadat het landbouw was toegedekt, leek met Frankrijk een conflict te ontstaan over de cultuurparagraaf in de Gatt. Parijs wil cultuur, en met name de audiovisuele sector, buiten een Gatt-akkoord houden. De meeste andere lidstaten willen de Europese cultuur beschermen door het opnemen van een 'spécificité culturelle' in een Gatt-overeenkomst.

Inmiddels heet het dat iedereen in de EG het eigene van de Europese cultuur wil beschermen - en bijvoorbeeld de mogelijkheid wil behouden om nationale culturele produkties financieel te steunen. De vraag hoe dat het beste kan is slechts een “technisch” vraagstuk, zoals minister Juppé gisteren opmerkte. Met andere woorden: ook op dit terrein kiest de EG ervoor de gelederen te sluiten. “In deze cruciale en ultieme fase van de onderhandelingen, onderstreept de raad de noodzaak van gemeenschappelijke cohesie en solidariteit”, aldus de verklaring van gisteren.

Diplomaten noemen twee verklaringen voor de Franse inschikkelijkheid. De regering-Balladur zou al lang hebben ingezien dat Frankrijk het zich niet kan veroorloven verantwoordelijk te worden gesteld voor een mislukking van de GATT-onderhandelingen. Bovendien ziet ook Parijs dat de Amerikanen (en de Japanners) aarzelingen hebben. Door een eensgezind en geprononceerd Europees optreden bestaat de mogelijkheid dat de Gatt-onderhandelingen alsnog mislukken, waarna de Amerikanen de schuld kunnen krijgen.

Washington ziet die bui al hangen. Niet voor niets kregen de Amerikaanse ambassadeurs in de EG-landen vorig week de opdracht een tegenoffensief te openen tegen de “propaganda-campagne” van Brussel. Ook dat past in het zwarte-pieten-spel dat hoort bij echte onderhandelingen.

    • Wim Brummelman