Braks: zo'n slechte kandidaat was ik niet

PAG.9 REACTIES; PAG.11 HOOFDARTIKEL

ROME, 9 NOV. Het was niet zomaar een nederlaag die oud-minister van landbouw Gerrit Braks, en met hem Nederland, gisteren leed bij de stemming voor de functie van directeur-generaal van de FAO, de Voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties. Het was bijna een vernedering. In de tweede ronde stemde alleen zijn eigen land nog op hem. Eén stem op de 163. De oorzaken? De blokvorming van ontwikkelingslanden en de verdeeldheid van Europa, een rooskleurige inschatting van de plechtige beloftes van steun en misschien een wat te zakelijke manier van campagne voeren.

“Dit heb ik niet verdiend, zo'n slechte kandidaat was ik niet”, zei Braks gistermiddag, napratend na een korte analyse van de stemming. Minister Bukman, leider van de Nederlandse delegatie naar de FAO-conferentie, sprak van “een enorme kater”. Het scenario voor de stemming leek goed ingeschat: veel stemrondes, een mogelijke consensus-kandidaat die in de verschillende stemmingen wat steun oppikt. De hoop was dat Braks die kandidaat zou zijn.

Binnen de Nederlandse delegatie is kritiek op het optreden van sommige andere kandidaten. Zij zouden allerlei beloftes hebben gedaan, delegaties naar Rome hebben uitgenodigd en op andere manieren met geld hebben gesmeten. De drie ton die de campagne van Braks aan extra uitgaven heeft gekost, zou daarbij in het niet vallen.

“Wij hebben natuurlijk een voorbeeldige houding”, zei Braks. “Zo calvinistisch. Ook ik als katholiek heb trekken daarvan. Ik heb geen enkele belofte gedaan, aan niemand. Goed luisteren naar wat de belangen zijn, toezeggen dat je daar aandacht aan zal geven, maar bilaterale of personele beloftes, dat is absoluut onbespreekbaar geweest in mijn campagne. Dat is onze houding.”

De VVD wil van de regering weten welke strategie zij hanteert om Nederland internationale functies en organisaties te bezorgen. Tevens vraagt de VVD zich af hoe het komt dat Nederland zich soms sterk verkijkt op de steun die het van andere landen denkt te hebben voor kandidaten of voorstellen. PvdA-woordvoerder J. van Zijl, die in 1990 de stoot gaf tot het aftreden van Braks als minister van landbouw, zei vanmorgen dat “de evaluatie duidelijk moet maken of eerder viel in te zien dat het zo mis zou gaan. Als dat was gelukt had Nederland en de man iets bespaard kunnen zijn gebleven.”]

Pag.9: Europa 'grote verliezer' bij stemming FAO-conferentie

Minister Bukman, leider van de Nederlandse delegatie op de FAO-conferentie, nam de draad van Braks over. “Pas op dat je als land niet buiten jezelf gaat treden door te zeggen: wat anderen doen, ga ik ook doen. Dan ben je ordinair. Je moet consistent zijn in je eigen benaderingswijze.”

Braks heeft in zijn campagne wel de aandacht gevestigd op het feit dat Nederland de belangrijkste financier is van de speciale 'trust fund'-projecten van de FAO, maar daar is nooit een hard argument van gemaakt. Sommige betrokkenen bij de campagne hebben daar spijt van. Een van hen staat na afloop van de tweede ronde, waarna Braks gedwongen werd zich terug te trekken, stoom af te blazen in de volle zaal en zegt dat het schandalig is dat een land dat zoveel bijdraagt aan de FAO, op deze manier wordt behandeld.

Zijn de kansen van Braks niet goed ingeschat? Kennelijk heeft het diplomatieke netwerk in de laatste weken van de campagne niet goed als informatiekanaal gewerkt, anders zou de val van Braks niet zo'n verrassing zijn geweest. Maar Nederland staat daarbij niet alleen. Kandidaten als de Duitser Bonte-Friedheim en de Australiër Geoff Miller hebben ook veel aandacht besteed aan Afrika, in de veronderstelling dat dit blok als eerste uiteen zou vallen. Braks zelf bestrijdt dat hij harde beloftes heeft gehad die niet zijn ingelost. “De enige harde toezeggingen die je in zo'n campagne krijgt, komen van degenen die je recht in je gezicht zeggen dat ze niet op je zullen stemmen. En die waren er wel, maar niet zoveel.”

Als er al een inschattingsfout is gemaakt, is dat in het begin van de campagne geweest. Een axioma in de campagne was dat de Europese gemeenschap uiteindelijk met één kandidaat zou komen en dat Braks de beste kansen had om dat te worden. Maar tot vlak voor de stemming waren er vier EG-kandidaten in de race, al trok de Griek Politis zich eind vorige week terug. Door deze verdeeldheid voelden de EG-landen die geen kandidaten in de race hadden, zich vrij om hun eigen weg te gaan. Italië en Spanje steunden de Chileen Moreno, Groot-Brittannië de Australiër Miller en Frankrijk stond welwillend tegenover de uiteindelijk winnaar, de Franssprekende Senegalees Jacques Diouf.

Nederland heeft deze zomer geprobeerd van de EG een intentieverklaring te krijgen voor één kandidaat. Dat is geblokkeerd door Duitsland, dat vreesde dat zijn kandidaat dan al het onderspit zou delven. “Europa is hier de grote verliezer,” zegt Braks. “Ik geloof nog steeds dat we een goede kandidaat hadden als ik de eerste rondes had kunnen doorkomen. Maar door een gebrek aan consensus binnen Europa is dat niet mogelijk gebleken.”

“Te velen van ons hebben geanticipeerd op het uiteenvallen van de Afrikaanse solidariteit”, zegt Braks. “Maar zij zijn aan het werken geslagen om nu eens een keer aan te tonen dat ze die solidariteit wel kunnen opbouwen. Wij hadden inderdaad verwachtingen, van begin af aan, en ik geloof dat die gerechtvaardigd waren. In de loop van de campagne is dat bevestigd. Maar vooral de laatste paar dagen voelde ik dat de afwezigheid van een eensluidende opvatting in de Europese Gemeenschap voor de andere politieke blokken aanleiding was om ons bij de consultaties niet meer te betrekken. Het moest allemaal via individuele contacten verlopen. Ik heb wel eens gezegd dat Afrika het jachtgebied van de stemmen was. In de laatste dagen is dat omgekeerd en bleek Europa het jachtgebied van de stemmen te zijn, bij een consensus in Afrika.”

En zo verdwenen na de tweede ronde al twee Europese kandidaten, Braks en de Ier Pat Cunningham. Even later volgde een andere favoriet, de Duitser Christian Bonte-Friedheim. In het machtsspel binnen deze VN-organisatie ging het uiteindelijk minder om de personen dan om de blokken en het Afrikaanse is daarbij het grootste en het hechtste gebleken.

Na afloop van de tweede stemronde had Braks opgezwollen en rode ogen, maar die had hij 's ochtends ook al: een forse verkoudheid. De oud-bewindsman toonde zich in zijn eerste reacties een goed verliezer en meed de pers niet, terwijl sommige andere kandidaten zich na hun uitschakeling niet meer lieten zien. Maar de klap is hard aangekomen en Braks begrijpt nog steeds niet goed hoe het heeft kunnen gebeuren. “Het past mij nu bescheiden te zijn, maar we hadden vrij veel sympathie ontvangen, we hebben goede gesprekken gehad, we zijn op gekwalificeerd niveau ontvangen, tot de president toe en dat is niet in die mate gebeurd bij andere kandidaten.”