Verkiezingsuitslag leidt tot crisis in Nieuw-Zeeland

WELLINGTON, 8 NOV. Nieuw-Zeeland verkeert na de parlementsverkiezingen van zaterdag in een politieke crisis. Volgens voorlopige uitslagen heeft de conservatieve regering van premier Jim Bolger de meerderheid in de volksvertegenwoordiging verloren. Dat was onverwachts, omdat alle opiniepeilingen een ruime zege voor Bolgers Nationale Partij hadden voorspeld. Uitsluitsel over het resultaat zal pas over tien dagen worden bereikt wanneer stemmen per post en stemmen die door kiezers zijn uitgebracht buiten hun eigen kiesdistrict, zijn geteld.

Van de 99 zetels in het parlement lijkt de Nationale Partij er 49 binnen te halen, één minder dan de absolute meerderheid. Labour krijgt er waarschijnlijk 46 en de twee kleine partijen, de linkse Alliantie en de liberale New Zealand First Partij elk twee. Voor deze kleine partijen lijkt een sleutelrol in de Nieuw-Zeelandse politiek te zijn weggelegd. De kiezers namen wel een duidelijke beslissing in het referendum over het kiessysteem. Met 54 procent steun werd gekozen voor een stelsel van evenredige vertegenwoordiging, dat bij de volgende electorale krachtmeting het op Britse leest geschoeide districtenstelsel zal vervangen.

Het is voor het eerst in 65 jaar dat de grootste partij in het parlement geen meerderheid heeft. Het volslagen gebrek aan ervaring met coalities of minderheidsregeringen heeft tot grote onzekerheid geleid. De ironie is nu dat het districtenstelsel in zijn stuiptrekkingen een resultaat heeft opgeleverd dat de aanhangers van het Westminster-systeem in de verkiezingscampagne aan evenredige vertegenwoordiging toedichtten.

Jim Bolger onderstreepte dat in zijn land een nieuw politiek tijdperk met onduidelijke verkiezingsresultaten is begonnen. “Het zoeken naar overeenkomsten en samenwerking tussen de partijen is nu een vereiste, in plaats van regelrechte machtspolitiek”, aldus Bolger. Hij merkte op over de capaciteiten te beschikken die nodig zijn om samen te werken met mensen met andere politieke ideeën.

Mike Moore, de leider van de Labour Partij, probeert inmiddels een akkoord te bereiken met de Alliantie en de New Zealand First Partij. Voor Moore is de ideologie van die partijen meer aan die van Labour verwant dan aan de Nationale Partij. Alliantieleider Jim Anderton heeft echter gezegd dat de grootste partij de regering moet vormen. “De Alliantie zal dan proberen de wetgeving in het parlement op basis van ons programma te beïnvloeden. Dat is de nieuwe democratische aanpak die ons land nodig heeft, in plaats van de oude op nummers gebaseerde machtspolitiek”, aldus Anderton. De leider van de New Zealand First Partij, Winston Peters, die vorig jaar uit de Nationale Partij stapte, wil de definitieve uitslag afwachten voordat hij met andere partijen gaat praten.

Zowel Labour als de Alliantie had felle kritiek op de verregaande economische hervormingen die de Nationale Partij in de afgelopen drie jaar heeft uitgevoerd, zoals het inperken van de macht van de vakbonden, het invoeren van het profijtbeginsel en onderwijs en gezondheidszorg en het zeer drastisch korten van de sociale uitkeringen. Ook de New Zealand First Partij had moeite met de scherpste kanten van Bolgers economische beleid. Het mandaat voor zulke hervormingen is nu verdwenen. De premier erkende dat, maar hij voegde eraan toe dat de belangrijkste hervormingen in de laatste drie jaar al zijn voltooid.

De politieke onduidelijkheid en het waarschijnlijke einde van de economische hervormingen heeft tot een negatieve reactie op de Nieuw-Zeelandse financiële markten geleid. De waarde van de Nieuw-Zeelandse dollar daalde vandaag met 3 procent, terwijl de beurskoersen de dag 7 procent lager afsloten. Kort na de opening stond de belangrijkste index zelfs 10 procent lager. De markten hadden op een overwinning van de Nationale Partij gerekend. Buitenlandse investeerders waren bovendien erg ingenomen met de economische koers van de regering-Bolger.

Intussen trachten de onderzoeksbureaus hun door de verkiezingsuitslag volledig vernietigde reputaties op te vijzelen. Net als bij de recente verkiezingen in Groot-Brittannië en Australië waar ook districtenstelsel golden, zaten de opiniepeilers er in Nieuw-Zeeland met hun laatste voorspellingen geheel naast. Als oorzaken van hun falen noemden de onderzoeksbureaus de regionale verschillen, het tactisch stemmen in kiesdistricten door kiezers die weten dat de kandidaat die hun eerste keus is, kansloos is, en de wispelturigheid van de kiezers. Labours vice-leider Helen Clark hoopte dat de peilingen tot in lengte van dagen in diskrediet worden gebracht. “We hebben enorm geleden onder deze verkeerde peilingen. Ze werden veelal per telefoon uitgevoerd en veel Labour-stemmers is nooit iets gevraagd”, aldus Clark.

    • Hans van Kregten