Verslavende stress

Voor wie denkt dat het aan de top een luilekkerland is waar de gebraden duiven je in de mond vliegen, een citaat van onze schaakkoning. Het is uit een interview dat Kasparov voor de match met Short gaf aan de Engelse journaliste Cathy Forbes, voor Sky Television. Inside Chess drukt er nu het een en ander van af. Ze hebben het over de stress van het schaken en Forbes vraagt, min of meer voor de grap, of het daardoor komt dat Kasparovs haar grijs is geworden. Tot haar verbazing (het valt nog wel mee met die grijze haren) bevestigt Kasparov dat, en dan zegt hij: 'Ja, de stress... waarschijnlijk kan ik niet meer zonder, omdat het een soort drug is. Je schaakt, je staat onder druk, en het wordt een soort routine. Als je niet onder stress staat, heb je pas echt stress.'' Nu begrijpen we waarom hij zo vaak in ruzies betrokken is geweest. Als hij niet vecht, krijgt hij pijnlijke onthoudingsverschijnselen.

Toen ik in Londen was maakte ik een praatje met Frederic Friedl, de man van ChessBase, een van de computerdatabanken die zorgen dat de topspelers vrijwel wekelijks honderden nieuwe partijen kunnen opslaan. Hij is al jaren bevriend met Kasparov en nu een van de adviseurs van de Professional Chess Association (PCA). Hij vroeg me wat ik dacht van de toekomst van de PCA, waarschijnlijk hield hij een enquête. Het ziet er niet slecht uit, zei ik, maar aan de andere kant, alle organisaties waar Kasparov bij betrokken is, zijn ontploft. Friedl gaf een verrassend openhartig antwoord: 'Dat weten we, en Garri weet het ook. We hebben hem dan ook onder zeer zware contracten gezet, waar hij niet onder uit kan. Voor zijn eigen bestwil. We hebben hem gezegd dat de topspelers geen vertrouwen in zijn organisatie zullen hebben als hijzelf als een ongeleid projectiel vrij rondloopt. Hij was het ermee eens. In wezen is Garri een heel loyaal mens.'' Het lijkt me de vraag of iemand als Kasparov werkelijk met contracten te temmen is. Als er conflicten komen, zal toch altijd gelden dat de PCA zonder Kasparov niets is, en Kasparov zonder de PCA heel goed door het leven kan.

De organisatoren van het kwalificatietoernooi van de PCA, dat in de tweede helft van december in Groningen gespeeld zal worden, hebben een voorlopige lijst van deelnemers bekend gemaakt. Het ziet er niet slecht uit voor de PCA. Populair is de rebellenbond niet bij de topspelers, maar een boycot is weer wat anders, vooral nu de FIDE zich bij de organisatie van Karpov-Timman zo geblameerd heeft. De wereldtop heeft zich aangemeld voor Groningen. Kasparov hoeft natuurlijk niet, evenmin als Short, die meteen in de kandidatenmatches wordt geplaatst. Karpov zou wel gek zijn om als wereldkampioen van de FIDE aan een kwalificatietoernooi van de PCA mee te doen. Maar de volgenden op de wereldranglijst, Anand, Kramnik, Ivantsjoek en Sjirov zijn er wel. Van de twaalf mensen die in januari in Wijk aan Zee de kandidatenmatches van de FIDE spelen, zullen er zeven ontbreken in Groningen. Salov en Timman hebben een te grote hekel aan Kasparov. Anderen zullen het onverstandig vinden om vlak voor hun kandidatenmatch een kansje te wagen in de loterij van Groningen. Maar de spelers die uitgeschakeld zijn in de FIDE-cyclus doen bijna allemaal mee. De onvermoeibare Kortsnoj, voor het eerst sinds tientallen jaren geen FIDE-wereldkampioenskandidaat, gaat het nu op een andere manier proberen. Judit en Zsuzsa Polgar spelen mee. Van Nederland Piket, Van Wely en Nijboer. Het had er eigenlijk niet mogen zijn, maar het wordt een mooi toernooi.

Ik was niet van plan om deze week weer over het vrouwenwereldkampioenschap te schrijven, maar we moeten er snel bij zijn, anders is het afgelopen. Na vijf partijen was het eigenlijk al beslist, Xie Jun stond toen met 4,5-0,5 voor tegen Ioseliani. Verrassend, zo'n groot overwicht, want ze hebben dezelfde rating, 2470. Het zijn leuke partijen, vooral als Xie Jun zwart heeft.

Wit Ioseliani-zwart Xie Jun, vijfde partij.

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 d7-d6 5. Lf1-e2 0-0 6. Pg1-f3 e7-e5 7. 0-0 Pb8-c6 8. d4-d5 Pc6-e7 9. Pf3-d2 a7-a5 10. a2-a3 Lc8-d7 11. Ta1-b1 Aanbevolen door de grote kenner van deze variant, John Nunn. 11. b3, wat op het eerste gezicht beter is, vindt hij minder krachtig. 11...a5-a4 12. b2-b4 a4xb3 13. Pd2xb3 b7-b6 14. Tb1-a1 Pf6-e8 15. Lc1-e3 f7-f5 16. f2-f3 Kg8-h8 17. a3-a4 Tot hier is alles bekend. In Lpoetian-Koeprejtsjik, kampioenschap Sovjet-Unie 1987, kreeg wit na 17...Pg8 18. a5 duidelijk voordeel. 17...c7-c5 18. Ta1-a2 Het begin van een traag plan dat zwart de vrije hand laat op de koningsvleugel. Waarschijnlijk was 18. dxc6 het beste. 18...Pe8-f6 19. Dd1-a1 f5-f4 20. Le3-f2 g6-g5 21. Pc3-b5 Ld7xb5 22. c4xb5 g5-g4 23. a4-a5 g4-g3 24. h2xg3 Pf6-h5 De zwarte aanval is al ver gevorderd. Zowel 25. gxf4 exf4 gevolgd door 26...Pg3 als 25. g4 Pg3, met de dreiging 26...Pxd5 en 27...Dh4, is goed voor zwart. 25. a5xb6 Ta8xa2 26. Da1xa2 f4xg3 Wit kan het aangevallen stuk niet goed redden: 27. Le3 Pxd5 (simpel 27...Pg6 is ook goed) 28. exd5 Dh4 29. Td1 Lh6 30. Dd2 Dh2+ 31. Kf1 Dh1+ en zwart wint de dame en houdt daarna een beslissende aanval. 27. b6-b7 Ze heeft zich met stukverlies verzoend en hoopt op tegenkansen door de vrije b-pion. Die zal in het vervolg inderdaad bijzonder gevaarlijk blijken te zijn. 27...Pe7-g6 28. Le2-c4 Dd8-h4 29. Tf1-a1 g3xf2+ 30. Da2xf2 Ph5-g3 31. Df2-e1 Dh4-h1+ 32. Kg1-f2 Dh1-h4 33. Kf2-g1 Het is begrijpelijk dat wit uit het aftrekschaak gaat, maar 33. Ta8 zou toch niet makkelijk te weerleggen zijn. Het beste voor zwart lijkt me dan 33...Pxe4+ 34. Ke2 Pg3+ 35. Kd3 (als wit Lc4 in laat staan, kan zwart het zich permitteren wit een nieuwe dame te laten halen) e4+ en na 36. fxe4 (andere zetten maken het zwart makkelijker) kan zwart met 36...Pe5+ gevolgd door Pd7 de witte vrijpion tegenhouden. 33...Pg6-f4 Een bijzonder spannende stelling. Zwart staat een stuk voor en heeft sterke aanval, maar als wit even de tijd krijgt zal de b-pion een volle dame opleveren.

Zie diagram.

34. Lc4-f1 Een begrijpelijke zet. Wit dekt g2 en houdt haar dame nog even gedekt. Maar er waren krachtiger maatregelen nodig. 34. Ta8, om meteen de b-pion naar dame te leiden, had het zwart veel moeilijker gemaakt. Daarna kan zwart op verschillende manieren remise maken, maar dat wil ze natuurlijk niet. Dus: 34. Ta8 Dh1+ (34...Pge2+ 35. Dxe2 leidt tot remise) 35. Kf2 Dxg2+ (35...Ph3+ 36. Kxg3 Dxe1+ geeft weer een remisestelling) 36. Ke3 en nu moet er iets inzitten voor zwart, maar wat? Zwart moet de moeilijke zet 36...Dc2 vinden. Er dreigt dan 37...Pg2 mat. Na 37. Dxg3 Dxc4 dreigt zwart mat op e2, zodat ze de tijd krijgt om met 38...Dxb5 promotie van de b-pion te voorkomen. Hardnekkiger is 37. Dd2 Dxc4 38. Txf8+ Lxf8 39. b8 D, maar ook dat lijkt me gunstig voor zwart na 39...Kg7. In ieder geval was dit bijzonder ingewikkeld geweest, en de verleiding voor zwart om simpel remise te forceren zou zeer groot zijn. 34...Lg7-h6 Nu ook dit stuk aan de aanval meedoet is er geen redding meer voor wit. 35. Ta1-a8 Dit is ook nu de enige manier om terug te vechten, maar het is te laat. 35...Dh4-h1+ 36. Kg1-f2 Pf4-h3+ 37. Kf2xg3 Of 37. gxh3 Dxf3+ en mat. 37...Lh6-f4+ 38. Kg3-g4 h7-h5+ Wit gaf op, het is mat op de volgende zet.