IN VOETSPOOR

A Walk to the Western Isles, after Boswell and Johnson door Frank Delaney 308 blz., HarperCollins, ƒ 67,-

De vriendschap van de zware intellectueel dr Johnson en de lichte intellectueel James Boswell is gedocumenteerd niet alleen in Boswells Life of Johnson van 1791, ook in hun boeken over de reis die zij in 1773 samen maakten door Schotland. Johnson publiceerde zijn A Journey to the Western Isles of Scotland in 1775, Boswell zijn The Journal of a Tour to the Hebrides tien jaar later; tegenwoordig staan de twee reisverslagen gebundeld in een uitgave van de Oxford University Press.

Het is te begrijpen wat Frank Delaney bezield heeft om die reis na te gaan doen, maar het blijkt geen erg goed idee geweest te zijn. De vlucht van Charles Edward Stuart dwars door Schotland in 1746, waar vorig jaar een boek van John Ure over verschenen is, was een beter onderwerp, want de prins had er geen journaal van nagelaten en de auteur moest zijn eigen onderzoek doen.

Johnson en Boswell hebben het een navolger te makkelijk gemaakt om hun route terug te vinden, en te moeilijk om de indruk te geven dat hij iets bijzonders te vertellen heeft. Het meest bijzondere wat Delaney kan bieden zijn citaten van zijn voorgangers, en die komen beter tot hun recht in het origineel. Zijn boek is voornamelijk van waarde als aanmoediging om terug te keren naar de bronnen.

Boswells bron, het Journal, vereist de meeste concentratie van de lezer, omdat het wemelt van de details en van Schotse namen die op elkaar lijken, van Macleods en Macleans en Macdonalds en MacKenzies.

De Journey van Johnson is een klein meesterwerk dat de lezer die er nonchalant aan begint al gauw mores leert: rechtop zitten, en precies waarderen wat er staat. De Hooglander geeft altijd duidelijk antwoord op vragen van een vreemdeling, die dan ook gelooft wat hij hoort, zegt Johnson; maar na de volgende vraag wordt de betovering verbroken, want dan klopt het antwoord niet met het vorige, en op den duur begrijpt de vreemdeling dat er maar wat gezegd wordt, zodat hij is kept in continual suspense, and by a kind of intellectual retrogradation, knows less as he hears more.

Johnsons doordachte en doorzichtige formuleringen maken van de lezer een beter want minder slordig soort mens. Zoiets krijgt Frank Delaney niet gedaan, net zomin als John Byrne in zijn tv-stuk over de reis van deze verbazende vrienden dat BBC-2 op 27 oktober uitzond en dat een komedie was, geïnspireerd door, niet ontleend aan de twee originelen. Alleen de plaatjes, de foto's van de een en de film van de ander, zijn een aanwinst.