Depots met plutonium vormen grootste gevaar

De Russische minister van buitenlandse zaken Andrej Kozyrev heeft aan de vooravond van besprekingen met zijn collega Anatoli Zlenko van Oekraïne over overdracht van kernwapens laten weten dat de kernwapens in Oekraïne in zulk een deplorabele toestand van onderhoud verkeren dat een milieuramp 'erger dan Tsjernobyl' is te verwachten.

Na de VS en de Russische Federatie is Oekraïne de derde kernmacht van de wereld. Met 130 oude SS-19 raketten (elk met 6 kernkoppen) en 46 moderne SS-24 raketten (met tien koppen) bezit het op zijn minst 1240 kernkoppen die voor strategisch gebruik bedoeld waren. (Sommige opgaven komen op 1600 koppen uit). Veel militair gevaar heeft het Westen daarvan niet meer te duchten want de meeste raketten zouden in plaats van hun oorspronkelijk ingeprogrammeerde bestemming een 'zero mission' hebben gekregen en kunnen niet zonder Russische medewerking worden afgevuurd. De veel gevaarlijker tactische kernwapens zijn alle overgebracht naar Rusland.

Welk risico levert een intercontinentale kernraket die stilletjes in zijn silo staat te verkommeren? Daarover heeft de literatuur weinig te melden, maar zeker is dat de explosieve kracht van de wapens geleidelijk achteruit gaat. In de 'gewone' splijtingsbommen, die overwegend plutonium bevatten, zal het onvermijdelijk aanwezige plutonium-241 vervallen tot americium dat neutronen absorbeert en de beoogde splijting remt. In de zwaardere waterstofbommen (en ook in de zogeheten booster-bommen) zal het fusie-materiaal tritium snel vervallen. Gevaar voor spontane explosie of lekkage levert dat vermoedelijk niet op. Zorgwekkender is de lekkage van vloeibare brandstof uit de oude SS-19 raketten, zeker als daarvoor het giftige hydrazine is gebruikt.

Zoals ook gifgasgranaten uit de Eerste Wereldoorlog nu nog intact zijn en pas gevaarlijk worden bij demontage, zo leveren waarschijnlijk ook kernwapens pas een milieugevaar op op het moment dat men ze gaat ontmantelen. Het hoogverrijkt uranium uit de kernwapens kan en zal, na verarming, worden afgezet in kerncentrales, maar de vele tientallen tonnen plutonium uit het arsenaal van de voormalige Sovjet-Unie zijn veel moeilijker af te zetten. Te vrezen valt dat het plutonium in slecht beheerde depots terecht komt. Voorlopig leveren die depots het grootste milieugevaar op.