Artsen in Düsseldorf door bloedaffaire uitputting nabij

DÜSSELDORF, 6 NOV. Het gevaar van aids-besmetting is al wekenlang het belangrijkste gespreksonderwerp bij de moeders die hun kinderen laten spelen op de speelplaats achter het Centraal Station van Düsseldorf.

Zes weken geleden nog vonden de vrouwen na een demonstratieve zoekaktie “in tien minuten tijd vijftien gebruikte heroïnespuiten”. Het buurtprotest leverde veel publiciteit op. “Toen hadden we het gevoel dat we zelf nog iets aan het aids-gevaar konden doen”, zegt A. Kemmerling. “Maar sinds het begin van de week voelen we ons totaal machteloos.”

Woensdag zorgde de Duitse minister van volksgezondheid Horst Seehofer voor massale paniek, toen hij iedereen die na 1980 een bloedtransfusie heeft gehad of bloedprodukten kreeg toegediend, adviseerde een aids-test te laten verrichten. Seehofer kwam tot dat advies nadat vorige week in ziekenhuizen in Frankfurt en Fulda drie gevallen van besmetting met HIV door bloedtransfusies waren gemeld. Het bedrijf UB Plasma uit Koblenz wordt ervan verdacht sinds 1985 in totaal 88 Duitse ziekenhuizen bloed te hebben geleverd dat niet volgens de wettelijke voorschriften op het HIV-virus was onderzocht.

Mevrouw Kemmerling vertelt dat haar zuster juist in de kritieke periode - tussen 1983 en 1985 - tijdens een bevalling een bloedtransfusie kreeg toegediend. Ze heeft zich onmiddellijk laten testen, maar de uitslag laat nog op zich wachten. Ook haar 66-jarige schoonmoeder - acht jaar geleden geopereerd - liet zich deze week op HIV-besmetting onderzoeken. Mevrouw Kammerling weet genoeg. “Als ik ooit een ongeluk krijg, neem ik mijn eigen bloed mee”, zegt ze. “Wil het ziekenhuis dat niet, dan ga ik ergens anders heen. Ik vertrouw die mensen niet meer.”

Haar buurvrouw R. Schaffeld komt erbij staan en vertelt op luide toon dat ze iemand kent van wie het kind onlangs besmet bloed kreeg toegediend. “De ouders wilden hun eigen bloed geven, maar dat mocht niet van het ziekenhuis”, weet ze. “Nu heeft het kind aids.”

De medewerkers van het aids-adviesbureau van de Gemeentelijke Geneeskundige Dienst in Düsseldorf lopen inmiddels op hun laatste benen. “We zijn volledig uitgeput”, zegt directeur G. Firmenich. “Sinds de oproep van minister Seehofer hebben dagelijks ongeveer 750 mensen ons gebeld om advies.”

Terwijl Firmenich aan het woord is, gaat de telefoon. “Het centrum is buiten kantoortijd dicht”, zegt hij. “Iedereen weet dat. Toch blijven de mensen bellen en dat geeft aan hoe groot de paniek is.”

Veel inwoners van Düsseldorf blijken geen enkel idee te hebben van de wijze waarop ze eventueel met het HIV-virus besmet zouden kunnen zijn. “Hartpatiënten belden ons met de vraag of ze nu misschien aids hebben, aangezien ze altijd bepaalde pillen moeten slikken”, zegt Firmenich. “De meeste tijd besteden we dan ook aan het uit de weg ruimen van misverstanden.”

Pag.5: 'Het gaat hier om een groot schandaal'

Minister Seehofer (CSU) is door diverse politici en wetenschappers fel gekritiseerd omdat hij voor onnodige paniek zou hebben gezorgd.

Zo waarschuwde de artsenorganisatie 'Marburger Bund' donderdag voor 'overhaastige' Aids-tests. De voorzitter van deze organisatie, professor F. Montgomery, stelde dat “slechts bij tien procent” van alle operaties bloed of bloedprodukten worden toegediend. Maar aangezien sinds 1980 naar schatting vijftien miljoen Duitsers een operatie ondergingen en dus nog altijd anderhalf miljoen ex-patiënten zich zouden moeten laten testen, sorteerden zijn woorden weinig effect.

Iris Blaul, de minister van volksgezondheid in de deelstaat Hessen, pleitte ervoor dat alle Duitsers die ooit bloeddonor waren een HIV-test zouden moeten ondergaan. “Donoren zijn zo goed geregistreerd dat ze onmiddellijk opgeroepen kunnen worden en aan een test onderworpen”, aldus Blaul. G. Firmenich van het Düsseldorfse Aids-centrum ziet daar echter niets in. “Duitsland importeert veel bloed uit het buitenland”, stelt hij. “Bovendien, sommige donoren zullen huiverig zijn zich te laten testen en er bestaat geen enkele juridische mogelijkheid ze daartoe te dwingen.”

Ondanks de bestorming van zijn bureau door verontruste burgers meent Firmenich dat minister Seehofer “volkomen juist en moedig” heeft gehandeld met zijn dramatische oproep. “We spreken hier over een groot schandaal. Dat moet aan de kaak worden gesteld. Misschien was er hier en daar van een overreactie sprake maar Aids is tenslotte een elementaire bedreiging voor de volksgezondheid.”

Firmenich werkt in zijn adviescentrum samen met een psychologe, een sociaal-pedagoge en een maatschappelijk werker. Ze besteden veel aandacht aan de psychische begeleiding van hun cliënten. In principe adviseert Firmenich iedereen die na 1980 bloed of bloedprodukten kreeg toegediend, zich te laten testen. “Anderen proberen we ervan te overtuigen dat ze geen gevaar lopen. Maar we wijzen niemand af die er toch op staat zich te laten testen.”

Iedere aanvraag voor een Aids-test gaat gepaard met een “zorgvuldig adviesgesprek” maar de afgelopen week kwam daar niet veel van terecht. “De wachtkamer zat vol met een merkwaardige combinatie van verontruste bejaarden en sero-positieven die al bij ons in behandeling zijn”, zegt Firmenich. “Onze assistente moest twee telefoons tegelijk voor haar rekening nemen, terwijl ze ondertussen heen en weer rende met bloedmonsters. Het was een complete chaos.” Firmenich verwacht dat de komende week opnieuw honderden inwoners van Düsseldorf zich bij het centrum zullen melden. “We hebben deze week twee keer zoveel test uitgevoerd als normalerwijze het geval is. Maar we zitten wat dat betreft nu wel aan onze limiet.”

Tot voor kort bleek ongeveer één procent van alle cliënten die door het adviescentrum een HIV-test lieten verrichten, seropositief te zijn. Firmenich verwacht dat dit percentage in de huidige omstandigheden drastisch zal dalen. Voorheen lieten immers vooral mensen uit de potentiële risicogroepen zich testen, nu zijn dat vooral ex-patiënten die reageren op de oproep van minister Seehofer. “De kans dat een van hen besmet is geraakt, acht ik miniem”, stelt Firmenich. “Als alle onderzoeksresultaten zijn verwerkt, kom je misschien uit op één per honderdduizend of per driehonderdduizend ex-patiënten. Terwijl de kans op besmetting bij onbeschermd anaal contact één op één is.”

Professor dr. H. Brüster, directeur van het Trombose- en Bloedtransfusie Instituut van de Heinrich Heine Universiteit in Düsseldorf, meent dat het “zo goed als uitgesloten” is dat een patiënt in zijn ziekenhuis besmet is geraakt met het Aids-virus. De univeristeitskliniek heeft volgens hem immers nooit produkten van UB Plasma of van enig ander commercieel bedrijf aangekocht. Brüster en zijn team beschikken over ruim 22 duizend donoren, die voor huninspanning 55 Mark tegemoet kunnen zien. In de gang van het instituut hangt pontificaal een 'Eretabel', waarop in rubrieken staat aangegeven welke donoren meer dan honderd, meer dan tweehonderd of zelfs meer dan vierhonderd keer bloed hebben gegeven.

De donoren moeten schriftelijk en onder ede verklaren dat ze niet tot de traditionele risicogroepen behoren, aldus prof. Brüster. Tot die groepen rekent hij homoseksuelen, heteroseksuelen met wisselende seksuele contacten en iedereen die reizen heeft gemaakt naar derde wereldlanden. Bovendien hanteert het ziekenhuis het single donor principe, dat wil zeggen dat bloed nooit gepooled wordt, zoals dat bij het gewraakte concern UB Plasma het geval was.

Sinds de oproep van minister Seehofer melden zich dagelijks ongeveer 75 mensen voor een test, een vervijfvoudiging ten opzichte van vorige week. Alle patiënten die in het univeristeitsziekenhuis zijn geopereerd in de periode tussen 1983 en 1985 zijn inmiddels aangeschreven met het verzoek zich te laten testen. “Vóór 1983 waren er in deze streek weinig HIV-infecties”, stelt Brüster. “En voor zover ze er wel waren, zijn ze inmiddels bekend omdat de ziekte is uitgebroken. Na 1985 waren deugdelijke tests beschikbaar en is de kans op besmetting miniem.”

Maar ook bij de 'grondig geselecteerde' donoren van Brüster is besmetting nooit helemaal uitgesloten, daarvoor is het 'diagnostische venster' nog niet goed genoeg ontwikkeld. Brüster stelt dat bij bloedtransfusies de kans op besmetting met het Aids-virus 1 op een miljoen is en bij bloedplasma 1 op driehonderdduizend. De enige oplossing is volgens de hoogleraar dat Europa zelfverzorgend wordt wat betreft bloed- en bloedprodukten. Nu komt Duitsland jaarlijks nog 1,4 miljoen liter bloedplasma tekort, zodat import noodzakelijk is. “Het meeste wordt in de Verenigde Staten geproduceerd, maar de donoren komen veelal uit Latijns Amerika”, aldus Brüster. “Ik ben geen racist maar daar moeten we van af. Het risico is te groot.”