Schrijvers richten eigen parlement op; Tegen de politiek, tegen geweren, voor de fictie

In Straatsburg is gisteren op het jaarlijkse literatuurfestival Carrefour des Littératures de eerste bijeenkomst gehouden van wat een internationaal schrijversparlement moet worden. Het parlement stelt zich tot doel op te komen voor de belangen van schrijvers en de literatuur. Onder de aanwezigen zijn Susan Sontag, Jacques Derrida, Breyten Breytenbach, Juan Goytisolo, Patrick Chamoiseau en Claudio Magris. De recente aanslagen op schrijvers en intellectuelen wijzen er volgens de intiatiefnemers op dat de democratie in gevaar is. De politieke ontwikkelingen van de laatste jaren vormen een bedreiging voor het vrije woord zodat er tegenkrachten moeten worden ontwikkeld.

Het initiatief tot het oprichten van een schrijversparlement is in juli uitgegaan van enkele Franse auteurs, onder wie Pierre Bourdieu, Jean-Luc Nancy en Christian Salmon, allen nauw betrokken bij Carrefour des Littératures. Zij benaderden de schrijvers Jose Saramago, Carlos Fuentes, Jaques Derrida, Patrick Chamoiseaux, Assia Djebar en Juan Goytisolo en samen met hen werd een appel opgesteld dat nu is ondertekend door 250 schrijvers en intellectuelen voornamelijk uit de Franstalige wereld en de islamitische landen. Opvallende namen van elders zijn die van Paul Auster, Jürgen Habermas, André Brink, Octavio Paz, Margaret Drabble en Salman Rushdie.

Het initiatief is tot nu toe weinig concreet maar dat kan de komende dagen veranderen. Zoals bij een parlement te verwachten is, is er in Straatsburg veel plaats ingeruimd voor het woord. 's Morgens wordt er in 'grote debatten' gepraat over literatuurpolitiek, het proza van de wereld en de profanisering van de literatuur, 's middags zijn er plenaire zittingen en tegen de avond staan er dialogen op het programma. Susan Sontag en Juan Goytisolo praten vanmiddag over hun ervaringen in Sarajevo, en zondag is er een dialooog tussen Nobelprijswinnares Toni Morrison (opvallend afwezig op de lijst met ondertekenaars) en de Algerijnse schrijfster Assia Djebar.

De plenaire zittingen gaan onder meer over de legitimering van het parlement, het toekomstige werkterrein, de manieren waarop er geïntervenieerd kan worden, de organisatie en de financiën. Men wil een onderling faxnetwerk tussen de leden opzetten en er zou een internationaal tijdschrijft moeten komen. Geprobeerd wordt de volgende bijeenkomst, in januari, in Sarajevo te houden, dat dan culturele hoofdstad van Europa zou moeten zijn.

Uit de eerste discussies bleek gisteren dat het parlement niet alleen de nadruk wil leggen op de bedreigde positie van schrijvers. Het wil ook de noodzaak van fictie aantonen, volgens een van de aanwezigen het middel bij uitstek om te laten zien dat de werkelijkheid anders kan zijn dan ze is. Op de vraag van de Algerijn Mohammed Dib tegen wie het parlement de schrijvers zou moeten beschermen, of de Algerijnse schrijvers bijvoorbeeld tegen Algerije moesten worden beschermd, zei Susan Sontag dat het haar volstrekt duidelijk was tegen wie ze zich zou richten: 'tegen de organisaties en de politiek, tegen degenen die de geweren vasthouden.'

Aanleidingen voor de oprichting van het parlement blijken vooral de bedreigingen tegen Salman Rushdie te zijn geweest, de aanslagen op zijn vertalers en uitgevers, de zuiveringen in voormalig Joegoslavië en de recente aanvallen op Algerijnse intellectuelen.

De eerste bijeenkomsten van het schrijversparlement vinden plaats in het kader van Carrefour des Littératures. Het door de nationale en lokale overheden gesubsidieerde literatuurfestival zorgt dit jaar voor de reis en verblijfkosten van de vijftig aanwezige schrijvers. Carrefour des Littératures participeert ook in een aantal uitgaven die de afgelopen maand zijn verschenen, waaronder een boek van islamitische intellectuelen over de zaak Rushdie.

Gevraagd of een initiatief voor een schrijversparlement niet het werk van andere instellingen zoals de PEN doorkruist, zei initiatiefnemer Christian Salmon dat dit niet de bedoeling is. Hij weigerde de oprichting te zien als een kritiek op de PEN, die vanwege haar Joegoslavië-beleid ernstig verdeeld is geraakt.

    • Reinjan Mulder