Maas is vooral in België een open riool

WERKENDAM, 5 NOV. De verontreiniging van het Maaswater door het bestrijdingsmiddel diuron is volgens het waterwinningbedrijf Brabantse Biesbosch voor bijna 70 procent afkomstig uit de provincies Brabant en Limburg. Volgens directeur drs. G. Oskam van het bedrijf neemt het gebruik van diuron de laatste jaren toe om redenen van kostenbesparing. Het bestrijden van 'onkruid' met mechanische midddelen of door verbranding zou te duur geworden zijn.

De opvatting van Oskam wordt in twijfel getrokken door de Nederlandse producent Luxan van diuron. Volgens B. Diepenhorst van het bedrijf kan het middel onmogelijk op deze schaal 'uitspoelen' bij het gebruik. Hij vraagt zich af of de hoge concentraties niet te wijten zijn aan lozingen. “Er is een Waalse producent van het middel bij Luik. Maar dan nog: waarom zou het middel uitsluitend in de Maas in zulke hoge concentraties voorkomen?” Een verbod van het middel zou Luxan volgens Diepenhorst “niet zwaar treffen”. Grote producenten van diuron zijn Montedison, Bayer, Rhone Poulenc en enkele Amerikaanse bedrijven.

In 1991 en 1992 was diuron al mede-verantwoordelijk voor verontreiniging van de Maas, maar afgelopen zomer liep het echt de spuigaten uit, zegt Oskam van het waterwinningbedrijf. De spaarbekkens, die samen 33 miljoen kubieke meter Maaswater bevatten, moesten van begin mei tot half juli dicht. In die tijd werd twee derde deel van de voorraad verbruikt. Zou de hele reserve zijn aangesproken, dan waren extra en kostbare zuiveringsmaatregelen nodig geweest om uit Maaswater nog betrouwbaar drinkwater te bereiden.

Oskam zou graag zien dat er een milieuheffing of ecotax op bestrijdingsmiddelen komt om het gebruik daarvan te verminderen, maar wat dat betreft werd hij afgelopen zomer ernstig teleursgesteld: “De regering heeft zo'n heffing overwogen, maar er helaas van afgezien, vermoedelijk onder druk van de producenten van pesticiden en de landbouw.” Hij verwijst naar België, waar een dergelijke heffing per 1 januari 1994 metterdaad zal worden ingevoerd. De zwaarste middelen worden daar belast met tien franc (vijftig cent) per gram actieve stof. Diuron gaat de Belgische gebruiker 25 cent per gram meer kosten.

Oskam: “En dat uitgerekend in een land dat zo weinig doet aan verbetering van het Maaswater. Daar zijn we terecht verontwaardigd over, maar als het erom gaat de pesticidenstroom in te dammen, komt België voor te liggen op Nederland.”

Feit is dat vooral de Walen in hoge mate bijdragen aan de watervervuiling. Terwijl bijvoorbeeld de Rijn zich langzaam herstelt, geeft de Maas geen enkele verbetering te zien door de voortgaande industriële en huishoudelijke lozingen in Wallonië. Steden als Luik, Namen en Charleroi laten hun rioolwater nog altijd ongezuiverd in de rivier lopen. Zo blijft de Maas een soort open riool en dat klemt temeer, omdat de rivier als bron van drinkwater dient voor circa vijf miljoen mensen in België en Nederland.

Om die reden behoort Oskam tot de pleitbezorgers van een grote schoonmaak, die echter al jaren op zich laat wachten door ernstige stagnaties in het Nederlands-Belgische overleg en intern-Belgische conflicten. De zaak kwam zelfs volledig vast te zitten door een koppeling van Maas en Schelde in de zogenoemde waterverdragen: de Maas zou schoner moeten worden in ruil voor uitdieping van de Westerschelde ten gunste van de Antwerpse haven, een 'deal' die in de praktijk slechts averechts werkte.

Begin dit jaar heeft minister Maij-Weggen (verkeer en waterstaat) daarom die koppeling losgelaten en wordt er over de rivieren afzonderlijk onderhandeld. Een aanvankelijk nog sceptische Oskam ziet in dat licht enige verbetering opdoemen, zeker nu de Maas voorwerp van breder internationaal overleg is geworden. Daarbij zijn niet alleen België en Nederland, maar ook het Vlaamse en Waalse gewest, alsmede Frankrijk en Duitsland betrokken. Begin december bespreken ze in Parijs op ambtelijk niveau concepten voor een internationaal Maasverdrag, bedoeld om de vuile rivier eindelijk te saneren.

Oskam: “Belangrijk is vooral dat nu Frankrijk het initiatief neemt. Nederland staat wat meer op de achtergrond en dat is maar goed ook, want van ons willen de Walen niets aannemen. Achterdocht is het enige wat ons vanuit Wallonië ten deel valt. We hebben het steeds gezegd: het Maasprobleem moet in een internationaal kader komen te staan. Alleen een multilaterale aanpak is in staat het milieubewustzijn bij de Walen te bevorderen.”