Lawson, Lubbers en ruzie om het pond met Maggy

DEN HAAG, 5 NOV. Een poging tot een Nederlands-Brits bondgenootschap in 1989 om de ambities van Jacques Delors met de Economische en Monetaire Unie (EMU) te temperen is stukgelopen in Chequers, het buitenhuis van de Britse premier. Daar maakte Thatcher hoogoplopende ruzie met Lubbers over een NAVO-kwestie en verwierp ze de argumenten van Ruding om het Britse pond op termijn in het wisselkoersmechanisme van het Europese Monetaire Stelsel te brengen.

Nigel Lawson, de voormalige Britse minister van financiën, geeft in zijn memoires 1) een gedetailleerd verslag van de “rampzalig verlopen” Brits-Nederlandse 'mini-top'. De bijeenkomst had tot doel om Thatcher tot andere gedachten te bewegen over het EMS. In Margaret Thatchers memoires 2) wordt met geen woord over het incident gerept.

Op 29 april 1989 vertrokken Lubbers, minister van buitenlandse zaken Van den Broek en minister van financiën Ruding vanaf Zestienhoven naar Engeland voor een ontmoeting met Thatcher, Geoffrey Howe (buitenlandse zaken) en Nigel Lawson (financiën) op Chequers. Howe had Thatcher overgehaald de Nederlanders te ontvangen. Hij hoopte dat the Dutch Thatcher van mening zouden kunnen doen veranderen over toetreding van het pond tot het wisselkoersmechanisme van het Europese Monetaire Stelsel. Dat was, in de ogen van Howe en Lawson, onvermijdelijk nu de EG begon aan onderhandelingen over een Economische en Monetaire Unie (EMU). Kort tevoren had Commissievoorzitter Delors zijn drie-stappenplan naar een gemeenschappelijke Europese munt ontvouwd en Groot-Brittannië dreigde, door de weigering van Thatcher zelfs maar over deelname van het pond in het EMS te praten, volkomen geïsoleerd te raken.

Voorzover Thatcher in de EG over een bondgenoot beschikte, was dat Lubbers, merkt Lawson op. Thatcher was gecharmeerd door Lubbers' “woeste aantrekkelijkheid en persoonlijke charmes” en had een soft spot voor hem. In haar memoires geeft Thatcher enkele keren blijk van haar sympathie voor Lubbers.

Nederland had in 1989 bedenkingen tegen het Delors-rapport, met name tegen de voorgestelde onomkeerbaarheid van het proces naar één munt. Nederland, in tegenstelling tot Groot-Brittannië, was wel voorstander van het einddoel van één munt, maar had bezwaren tegen de strategie die Delors wilde volgen om dat doel te bereiken. Hierin leek, aldus Lawson, de mogelijkheid te liggen voor een Brits-Nederlandse alliantie tegen het plan-Delors.

Zover kwam het niet. Thatcher veegde Lubbers de mantel uit over een andere kwestie, die te maken had met modernisering van korte-drachtwapens in de NAVO. “Ik vond haar optreden buitengewoon pijnlijk en ik was verrast dat de Nederlanders het zo goed opvatten”, schrijft Lawson. Pas na Thatchers tirade over de Nederlandse opstelling in de NAVO kwam het gesprek op het EMS en het plan-Delors.

Ruding en Lawson zetten de voordelen uiteen van toetreding van het pond tot het wisselkoersmechanisme en pleitten voor het vastleggen van een datum voor toetreding. Als Groot-Brittannië buiten het EMS zou blijven, zou het geen enkele invloed kunnen uitoefenen op de komende EG-top in Madrid waar het plan-Delors voor de monetaire unie ter sprake zou komen, hielden ze Thatcher voor.

Lubbers was volgens Lawson volkomen beduusd door de kritiek van Thatcher ten aanzien van de NAVO-modernisering. Over Britse deelname aan het EMS maakte hij slechts één opmerking: “Je kunt auto rijden zonder veiligheidsriemen om te doen, maar het is beter om ze wel te gebruiken.”

Na de bijeenkomst op Chequers zei Thatcher tegen Lawson dat Ruding volgens haar onzin over het EMS had verkondigd. Lawson onderschreef Rudings opmerkingen. Op grond van het onoverbrugbare meningsverschil over het pond in het EMS nam Lawson zes maanden later ontslag als minister van financiën.

1) Nigel Lawson: The view from No. 11, Memoirs of a Tory radical

2) Margaret Thatcher: Mijn jaren in Downing street 10