C.A. Wertheim

C.A. Wertheim. Schilderijen en Tekeningen. T/m 4 dec. VB Galerie/Kunstuitkijk, Brink 67, Deventer. Di, wo en vr 13-17u, do 13-21u, za 11-17u. Prijzen tekeningen fl 850,-; schilderijen van fl 3750,- tot fl 11.000,-.

De rondborstige marketentster die Jan van Bijlert in 1640 schilderde, verkocht alles waar op jaarmarkten en in legers behoefte aan was. Broeken en hemden, borden en kroezen, etenswaren, drank en soms ook zichzelf. De Amsterdamse C.A. Wertheim transformeerde de met een bierpul zwaaiende verkoopster naar het heden: zette haar tussen coca-cola-logo's achter een toonbankje vol 'bierglaskaarsen', en gaf het gezicht haar eigen trekken mee.

Wertheim (1962) haalt vaker zulke streken uit met het verleden, vooral met schilders van vroeger. Portretten van meesters als Rembrandt, Vermeer en Frans Hals ('technisch onovertrefbaar', vindt Wertheim, dus waarom zou je ze overdoen?) gebruikt ze voor haar 'illusoire' activiteiten. Ze schildert ze na op papier, linnen of textiel, hoogt ze op met stof of juist niet, plakt er kunstbont omheen, opzichtige hartjes, sterretjes, ruiten, namen van consumptieartikelen en klodders die ze verft maar soms ook uit het doek knipt. Het resultaat van het door elkaar haspelen van materialen, stijlkenmerken en tijden springt in ieder geval altijd in het oog. Dat bleek op de solo-tentoonstelling die het Gemeentemuseum in Arnhem vorig jaar organiseerde en op de door Amerika toerende 'Nether Art'-expositie, die eerder in Amsterdam te zien was.

Ook nu, op de nieuwe schilderijen en tekeningen die in de Kunstuitkijk in Deventer hangen, toont Wertheim zich een goochelaar pur sang. De marketentster is er een voorbeeld van, evenals de op gewatteerde stof geschilderde luitist uit de zeventiende eeuw. De olijke speler is, op twee extra zoenlippen na die diagonaal over zijn 'echte' mond zijn geschilderd, realistisch afgebeeld. De achtergrond is op ingehouden wijze wild gemaakt: zwart-witte zebrastrepen zijn bestrooid met knalrode klavertjes en strikjes en sterren, waarvan het hart soms in vloekend oranje oplicht. Het insnijden en het verhogen van het doek, de combinatie van het historisch perspectief met eigentijdse symbolen, het ouderwetse portret dat wel iets van Wertheim zelf wegheeft: het geeft bij elkaar zoveel diepte aan 'Wishing on a Star' en ook aan schilderijen als het 'Zelfportret naar Mlle V' (naar Manet) of 'No Garden without Weeds' dat je gaat twijfelen aan de motieven van de maakster. Wat gebeurt er in deze doeken behalve dat er verschillende trucs op een heel knappe manier bijeenkomen? Weemoed en melancholie, waar Wertheims schilderijen vaak mee in verband worden gebracht, behoeven niet zoveel toeters en bellen.

Het sterkst is Wertheim dan ook in haar soberder werk, bijvoorbeeld in 'Spiel mir das Lied vom Tod'. De fluitspeler van Hendrick Terbrugghen heeft model gestaan voor een cartoonachtige 'danse macabre'. De prachtig geschilderde jongen fluit ijle klanken; op de achtergrond zetten tientallen met grote precisie getekende skeletjes zich in beweging. Rappend, twistend, hoog in de lucht springend, op hun hoofd staand en huppelend brengen zij een relativerende ode aan de dood. Simpel maar effectief.

    • Lucette ter Borg