'Amerikanen moeten topvoetbal leren waarderen als klassieke muziek'; WK als promotie voor nieuwe league in VS

AMSTERDAM, 5 NOV. Hoewel ze nauwelijks ervaring hebben met voetbaltoernooien staat het voor de Amerikanen al vast dat ze komende zomer (17 juni tot 17 juli) met het wereldkampioenschap the greatest show ever gaan organiseren. De cijfers die deze week bekend werden gemaakt op een internationaal sponsorcongres in Amsterdam, wijzen inderdaad in die richting.

Het kan kennelijk allemaal niet op in 'het land van de onbegrensde mogelijkheden'. Toch bestaan er in de VS eigenaardige paradoxen op voetbalgebied. Juist in deze sport bleek dat de ongebreidelde Amerikaanse expansiedrift ook gebonden kan zijn aan een limiet. Een profleague kwam er bijvoorbeeld nooit van de grond. De schrijvende media en de machtige televisiestations besteden nauwelijks aandacht aan voetbal. Het WK moet voor een omwenteling zorgen. Maar ondertussen bivakkeert het mondiale toernooi als een kat in een vreemd pakhuis. Het WK voetbal valt te vergelijken met een schaatskampioenschap in de Sahara.

De Amerikanen zijn het daar uiteraard niet mee eens. “We houden juist veel van het spelletje”, zegt Richard Levine, algemeen directeur van het organisatiecomité en rechterhand van voorzitter Alan Rothenberg. Hij wijst op de voetbalhistorie van zijn land. In de zeventiende eeuw zouden Indianen al tegen een bal hebben getrapt. De Britse kolonialisten voerden in de achttiende eeuw de spelregels in. En in 1862 werd in Boston (FC Oneida) de oudste, niet Engelse voetbalclub opgericht. Maar dat is slechts geschiedschrijving. Nooit kon voetbal qua populariteit ook maar in de schaduw staan van andere teamsporten als American football, basketbal en honkbal.

Maar sinds de jaren zeventig is aan de basis een nieuwe ontwikkeling te bespeuren. De National American Soccer League (NASL), die tussen 1967 en 1985 sterren als Pelé, Cruijff, Neeskens, Beckenbauer, Van Hanegem en Best voor grote zakken dollars naar de VS lokte, stierf weliswaar een langzame dood, maar zorgde bij de jeugd toch voor impulsen. Daardoor zijn er nu drie miljoen geregistreerde voetballers, zes miljoen niet clubgebonden spelers en 32 miljoen Amerikanen 'hangen' op of rondom de velden. Opmerkelijk is het percentage meisjes: 38 procent. Levine: “Wij waarderen de vrouwelijke voetballer. Zij speelt bij ons op een hoog niveau. Niet voor niets is de VS in deze discipline wereldkampioen. Het maakt de Amerikaan niet uit wie er voetbalt, het gaat om de kwaliteit van de wedstrijd. En het vrouwenvoetbal is bij ons net zo aantrekkelijk als bij de mannen. Zo niet attractiever, want er vallen meer doelpunten en er is meer actie.”

Richard Levine wil afrekenen met het Europese vooroordeel dat het voetbal in zijn land qua populariteit niet kan tippen aan basketbal, honkbal en American football. Want dat geldt alleen voor het stadionbezoek. Weer zo'n tegenstelling. “Voetbal is nu juist teamsport nummer één onder de sportbeoefenaars”, zegt hij niet zonder trots. “De ouders in de VS vinden het veel te gevaarlijk om hun kinderen op te geven voor American football. Het lichamelijke contact en het astroturf zijn daar debet aan. Basketbal is vooral geschikt voor lange mensen. En honkbal wordt voornamelijk beoefend door jongens. Daarom voetbalt dertig procent van de jeugd onder de achttien jaar. Dat kan iedereen doen én overal. Of je nu lang bent of kort. De mensen kijken nog erg veel naar de kwaliteit van het spelletje. Sterrendom en de belangstelling van de media komen bij ons nog op de tweede plaats. Maar het is de bedoeling dat het WK in de VS daar verandering in brengt. We krijgen alle wereldsterren nu op eigen bodem te zien.”

Het WK moet voor een doorbraak zorgen aan de top van het Amerikaanse voetbal. De marketingspecialisten bespeuren een latente belangstelling voor deze sport onder het grote publiek. Althans wat betreft het wereldkampioenschap, dat natuurlijk ook als een curiositeit gevolgd zal worden. De verwachting is dat 57 procent van de tv-kijkers (ABC zendt 11 duels uit, de sportzender ESPN de resterende 41) minimaal een wedstrijd helemaal zal uitkijken. Dat zou een hoge score zijn, want voor Duitsland ligt dat cijfer op zestig procent. Het duel VS-Engeland tijdens het toernooi om de US Cup '93, de generale voor het WK, werd afgelopen zomer al op de beeldbuis gevolgd door vijftien miljoen huishoudens.

Het wereldkampioenschap moet een profleague in de VS levensvatbaar maken. De FIFA heeft als voorwaarde gesteld dat de Amerikaanse bond USSF voor de aftrap van de megashow met een doortimmerd plan komt. Dat zal ook gebeuren. Voorlopig is de presentatie van de nieuwe league gepland op de dag van de loting in Las Vegas op 19 december. Hank Steinbrecher, de voorzitter van de USSF, twijfelt niet aan de goede opzet van de nieuwe competitie. Maar ondanks de gunstige marketingonderzoeken stelt hij als voorwaarde dat het WK moet aanslaan in zijn land. “Voetbal is net als klassieke muziek, je moet het leren waarderen. Het WK biedt daartoe een goede gelegenheid. Als dit toernooi geen succes wordt, bestaat er geen levensvatbaarheid voor een profleague in de VS. De scepsis in Europa vind ik evenwel overdreven. Deze competitie is volgens jullie bij voorbaat gedoemd tot mislukken. De spelregels zouden moeten worden aangepast om pauzes te creëren voor commercials. Onzin allemaal. We zullen heel agressief zijn in het ontwikkelen van een eigen league. We hebben het voordeel dat we met een schone lei kunnen beginnen. We doen ons voordeel met de informatie van alle grote bonden in Amerika en Europa. Toch zal onze competitie een eigen karakter dragen en weinig overeenkomsten vertonen met de NHL (ijshockey, red.), NBA (basketbal) of de Major League (honkbal).”

Om niet weer een financieel fiasco op te lopen is er uitgebreid aan sponsorwerving gedaan. Een groot aantal geldschieters van het WK genereert ook bedragen naar de nieuwe profleague. Steinbrecher, die in zijn eigen land bekend staat als de voetbalprediker: “Het nationale team heeft 22 sponsors. Daarvan zullen zeker negen á tien ook in de nieuwe competitie geld steken. Er is altijd een latente belangstelling van het bedrijfsleven geweest voor het voetbal in de States. Het ontbrak echter aan een goede organisatie. Ik sprak met een bedrijf dat enkele jaren geleden gesprekken heeft gevoerd met vijf verschillende voetbalbonden. Zij deden vijf verschillende voorstellen en vroegen ook alle vijf een ander bedrag. De sponsoring is nu met tweeduizend procent toegenomen. Maar de league valt of staat straks natuurlijk met de publieke belangstelling. We willen dat elke wedstrijd bezocht wordt door vijftien tot twintigduizend toeschouwers. Dan weet ik zeker dat het gaat lukken. In de midden jaren zeventig, de periode van de New York Cosmos, kwam de competitie niet van de grond omdat het aan een potentieel voetballers ontbrak. Nu is de situatie precies andersom. Wij zijn met Italië het enige land dat present is op alle WK's op voetbalgebied: senioren, jeugd, vrouwen en indoor. Maar we missen een goede competitie om internationaal echt door te breken.”

De voetbalbond USSF zal op 20 november een vergadering houden over de op te richten league. Richard Levine weet nu al enkele details, omdat het organisatiecomité hierover voortdurend wordt aangesproken door de wereldbond FIFA. “De competitie neemt in het voorjaar van 1995 een aanvang. Er zullen twaalf profteams worden gevormd in de belangrijkste steden van de Verenigde Staten. Aanvankelijk beginnen we met vijftien tot twintig wedstrijden per seizoen. De elftallen zullen voornamelijk uit Amerikanen bestaan, maar er is ook ruimte voor support-players uit het buitenland.” Dat laatste lijkt een logische constructie, aangezien het aantal topspelers in de VS onvoldoende is voor een sterke competitie. Ondanks het feit dat dertig procent van de jeugd voetbalt. Steinbrecher: “Dat komt omdat jonge spelers na hun zestiende vaak stoppen met voetbal. Dan concentreren ze zich op hun studie of ze krijgen andere interesses. Het begin wordt dan ook moeilijk. Maar een immigratieland als de VS met Duitsers, Ieren en Italianen, moet toch een gezonde basis kunnen vormen voor een volwaardige competitie.”

Over de belangstelling voor het WK bestaat in elk geval geen twijfel. De verwachting is dat het merendeel van de drieëneenhalf miljoen plaatsbewijzen wordt verkocht aan Amerikanen. Een miljoen van de tickets gaat naar Europa. De uitstraling van het evenement op de Amerikaanse economie wordt geraamd op vier miljard dollar. En, om nog maar even verder te goochelen met cijfers: de wedstrijden zullen worden gevolgd door 31,2 miljard tv-kijkers in 185 landen over de gehele wereld. Ruim vijf miljard meer dan in 1990 en zeker twee keer zoveel als de Olympische Spelen.

De VS lijken dus inderdaad aan de vooravond te staan van the biggest event ever. Richard Levine maakt duidelijk dat zijn organisatie na een voorbereiding van drie jaar er helemaal klaar voor is. “Na het toernooi om de US Cup '93 hebben we er vertrouwen in gekregen dat we dit evenement tot een goed einde kunnen brengen. We ontdekten alleen nog hiaten in de interne communicatie en coördinatie. De FIFA was echter erg onder de indruk van de accommodaties en de faciliteiten. Ook de spelers en de overige deelnemers waren tevreden.”

De traditionele berichten dat bepaalde accommodaties niet op tijd gereed zijn, blijven voor dit WK uit. Twee jaar geleden werden de verbouwingen gestart voor de negen (football-)stadions. Nu moeten alleen aan het Stanford Stadium (San Francisco) en de Rose Bowl (Los Angeles) nog wat werkzaamheden worden verricht. Een noviteit is het overdekte Silverdome Stadium in Detroit, waarvan het veld maar net aan de voorgeschreven afmetingen voldoet. De mat is aan de brede en lange kant namelijk twee meter korter. Alle stadions zijn voorzien van gras. Alleen het Giants Stadium in New Yersey (New York) nog niet. In april wordt het astroturf echter opgerold en vervangen door graszoden, die de Amerikanen nationalturf noemen. Levine: “Wat de faciliteiten betreft voor de media en de VIP's ziet het er overal fantastisch uit. Ook dat is nog nooit vertoond op een WK voetbal.”

Over de veiligheid tenslotte, maakt Levine zich evenmin zorgen. Het WK zal zich volgens hem zonder incidenten in een vrolijke sfeer voltrekken. Ondanks het feit dat de meeste stadions helemaal niet zijn berekend op vandalisme, want dat is een tamelijk onbekend fenomeen in de Amerikaanse sport. “Er is wel degelijk groundcontrol. Er ligt een draaiboek klaar met veiligheidsmaatregelen, opgesteld door Ed Best en Ed Pistey. Er zal geen overkill zichtbaar zijn aan politie. Toch zullen er overal maatregelen worden genomen. Het WK voetbal moet net zo streng bewaakt worden als de president van Amerika.”