Verontreinigd bloed wekt veel onrust bij Duitse ex-patiënten

BONN, 4 NOV. Nieuwe ontwikkelingen in het Duitse 'aids-schandaal' hebben tot massale ongerustheid bij de bevolking geleid. Miljoenen Duitsers die sinds de vroege jaren tachtig bloedtransfusies hebben gehad, of hun seksuele partners, overwegen een aids-test te laten verrichten nu minister Horst Seehofer (CSU, volksgezondheid) dat openlijk aanraadt. In Duitse steden worden aparte informatiecentra ingericht en tal van ziekenhuizen hebben noodlijnen geopend om ongeruste ex-papiënten of hun seksuele partners telefonisch te informeren.

De tests zijn gratis in stedelijke gezondheidscentra en worden anders door het ziekenfonds vergoed, zei Seehofer voor radio en televisie. “Ik heb begrip voor de angst en ongerustheid”, zei hij, “de snelste en beste manier om zekerheid te verkrijgen is een test, er mag geen hysterie ontstaan.”

Hoe massaal de run op ziekenhuizen en consulatiebureaus kan worden, blijkt uit een mededeling van de deelstaat Nedersaksen dat alleen daar de afgelopen tien jaar al 1,3 miljoen bloedtransfusies zijn verricht. Sinds vorige week in ziekenhuizen in Frankfurt en Fulda drie gevallen van HIV-infecties door bloedtransfusies waren gemeld, zijn geen nieuwe gevallen bekend geworden.

De minister heeft gisteren zijn voorzichtige advies van vorige week met meer nadruk herhaald nu bekend is dat het vorige week gesloten bedrijf UB Plasma in Koblenz sinds midden jaren tachtig aan ten minste 88 ziekenhuizen rechtstreeks of indirect bloed en bloedprodukten heeft geleverd die niet volgens de wettelijke voorschriften waren onderzocht op de aanwezigheid van het aidsvirus HIV. De justitie verdenkt het bedrijfje (tien medewerkers) er nu zelfs van dat het zulke grote schulden had dat het klanten soms welbewust licht verontreinigd bloed heeft geleverd om kosten te sparen. UB PLasma exporteerde naar Griekenland, Saoedi-Arabië en Oostenrijk. Portugal heeft zijn grens vandaag gesloten voor Duitse bloedprodukten.

Volgens de hoofdofficier van justitie in Koblenz was de regionale overheid in de deelstaat Rijnland-Palts eind 1986 al gewaarschuwd door een toenmalige medewerkster van het bedrijf dat bloedmonsters er niet goed werden onderzocht en dat bloedprodukten waarin lichte verontreiniging was vastgesteld op last van de bedrijfsleiding soms toch aan ziekenhuizen en andere klanten werden geleverd.

Het relaas dat deze vrouw in december 1986 aan een plaatselijk controlebureau voor de middenstand had gedaan is destijds gerapporteerd aan de inspectie volksgezondheid en het ministerie van sociale zaken in Rijnland-Palts.

Pag.4: 'Minister zaait paniek over bloed'

Een onderzoek bij UB Plasma, voorjaar 1987, had de verdenkingen niet bevestigd en zodoende waren de boeken weer dichtgeslagen. De justitie in Koblenz verdenkt de directie van het bedrijfje ervan dat zij vele jaren op het onderzoek van bloedmonsters heeft bezuinigd, door die - in strijd met de voorschriften - 'gepoold' te laten doen. Dat wil zeggen dat bloedmonsters werden gemengd vóór zij werden onderzocht. Nadat de bedrijfsleider en een assistent vorige week waren aangehouden, zijn begin deze week ook de arts-controleur en de het hoofd van het laboratorium gearresteerd.

De oproep van Seehofer en sommige van zijn regionale collega's heeft er ook mee te maken dat ziekenhuizen achteraf moeilijk kunnen vaststellen van welk bedrijf bloed voor welke transfusies is gebruikt. Dat lukt maar in 20 procent van de gevallen.

Seehofers collega in Hessen, Iris Blaul (Groenen), is het echter oneens met zijn algemene pleidooi voor het ondergaan van een aids-test. Volgens haar zou een veel betere (en minder paniek veroorzakende) methode zijn om alle bloed-donors, die immers geregistreerd zijn, te laten onderzoeken. Ook in verenigingen van aids-patiënten en in de medische wereld is met scepsis op Seehofers oproep gereageerd. De voorzitter van de Duitse artsenvereniging, Karsten Vilmar, wees er bijvoorbeeld op dat door verbeterde technieken, ook bij de verdere verwerking van bloedprodukten, en de sinds midden jaren tachtig verscherpte wettelijke bepalingen het risico van aids-infectie bij transfusies heel klein is. Vilmar en andere deskundigen vrezen bovendien dat Seehofer met zijn oproep in een land als Duitsland, waarin gezondheidskwesties traditioneel zeer gevoelig liggen (net als bijvoorbeeld in de VS), wel eens nodeloos grote emotionele golven in de bevolking zou kunnen hebben losgemaakt.

Wat de politieke verantwoordelijkheid betreft is de affaire nu ingewikkelder en gevoeliger geworden. In de tweede helft van de jaren tachtig regeerde in Rijnland-Palts namelijk nog een CDU/FDP-coalitie (nu: SPD/FDP), waarin de huidige minister voor milieu in Bonn, Klaus Töpfer (CDU), minister van volksgezondheid (in Mainz) was. Dat kan er ook toe hebben bijgedragen dat in de landdag van Rijnland-Palts gisteren alle partijen de instelling van een commissie van onderzoek steunden.

In de Bondsdag was twee weken geleden al besloten tot een parlementaire-onderzoekcommissie wegens de eerder bekend geworden fouten bij HIV-onderzoek van bloed vóór 1985 en slechte rapportage daarover van het bureau voor gezondheidszorg (BGA) in Berlijn, dat bijvoorbeeld een lijst van 373 gevallen van voor 1986 jaren achter zou hebben gehouden. Seehofer hevelde het BGA vorige maand organisatorisch over naar zijn ministerie in Bonn en ontsloeg gelijktijdig enkele hoge ambtenaren. Hij kreeg toen uit de medische wereld en van de SPD in de Bondsdag het verwijt dat hij zulke forse stappen ook nam om zijn politieke huid te redden en onnodig paniek had veroorzaakt.

Seehofer zei gisteravond alvast dat het onlangs gevormde steunfonds van tien miljoen mark voor slachtoffers van transfusies vóór 1985 - toen zowel het virus-onderzoek als wettelijke voorschriften minder ver gingen - vermoedelijk niet toereikend zal zijn. Hij beloofde dat meer geld beschikbaar zal komen (uit Bonn, de deelstaten en de pharmaceutische industrie). Onder de circa 60.000 aids-patiënten in Duitsland zijn er ruim 2.300, grotendeels voor 1985, via bloedfransfusies besmet geraakt, is de schatting.

Het aids-schandaal heeft intussen ook het debat over de toelaatbaarheid van commerciële handel in bloedprodukten en de risico's van betaling van donors doen herleven. Dergelijke donors komen natuurlijkerwijs vaak uit sociale randgroepen, wat risicoverhogend kan werken. In ziekenhuizen wordt bovendien steeds vaker gesignaleerd dat mensen er zelf een bloedvoorraad komen afstaan voor eventueel toekomstig gebruik bij operaties.

    • J.M. Bik