Nobel: de trots van Zweden werd gered door overheid

ROTTERDAM, 4 NOV. Het Zweedse bedrijf Nobel Industries, waarmee chemiefabrikant Akzo nu onderhandelt, stamt af van de beroemde Zweedse staalsmeden Bofors, die in de 16e eeuw de Scandinavische staalindustrie vestigden, en van Alfred Bernhard Nobel, de uitvinder van dynamiet die in 1873 NitraNobel oprichtte.

De staal- en chemiebedrijven werden in 1984 samangevoegd. Nu is het concern geheel gericht op chemie en telt het 20.000 werknemers. De Arnhemse evenknie Akzo heeft 62.500 werknemers in dienst.

Oprichter Alfred Bernhard Nobel (1833-1896) gaf Zweden - toen vooral bekend door staal - een eigen chemie-industrie na een studie chemie in Parijs. In Zweden stond Alfred overigens bekend als een idioot, die aan zijn uitvindersdrift zijn jongste broer Emil had geslachtofferd. Hij kwam om door een explosie in zijn proeffabriek. Na de dood van Alfred werden de banden tussen de dynamiet-uitvinder en zijn bedrijf doorgesneden.

Nobel is de trots van Zweden, met zijn hoofdkantoor op de Gustav Adolfs Torg aan Stockholm. Die trots werd twee jaar geleden gekrenkt door een schandaal dat lange tijd de voorpagina's van Zweedse kranten beheerste. Grootaandeelhouder van Nobel, de illustere Eric Penser, bleek in zijn expansiedrift grootschalig geïnvesteerd te hebben in vastgoed en daarvoor Nobel als onderpand te hebben gebruikt. Pensers vastgoedafdeling Gamlestaden bracht de onderneming op de rand van de afgrond, evenals de banken die het vastgoedavontuur van Penser hadden gesteund.

President van de grootste bank van Zweden, de Gota Bank, Gabriel Urwitz verklaarde in 1992 dat het nog zeker tot 1995-1996 zal duren voordat de banken de verliezen op hun kredietportefeuille van Gamlestaden te boven zijn.

Nobel moest in 1991 1,8 miljard zweedse kronen (450 miljoen gulden) verlies op het vastgoed incasseren. Penser heeft vervolgens al zijn aandelen in Nobel moeten afstoten aan de banken. In augustus 1991 namen de banken de feitelijke macht over in het concern.

Begin 1992 schoten de banken met 2,2 miljard zweedse kronen het bedrijf te hulp. De wankelende Zweedse banken hebben sinds die tijd echter veel van hun aandelen doorgeschoven naar staatsondernemingen. Sinds kort is de Zweedse staatsholding Securum grootaandeelhouder. In financiële kring wordt Securum gezien als een Zweedse variant op de Duitse Treuhand, die moet proberen belangrijke Zweedse bedrijven door de crisis te slepen. De andere grootaandeelhouders van Nobel zijn Zweedse banken, zoals SE Banken, Svenska Handelsbanken, Sparbankernas.

Sinds de banken in 1991 de macht kregen bij Nobel is een omvangrijk programma opgezet om aan geld te komen. Zo werd afgelopen jaar de divisie consumentengoederen afgestoten aan Henkel, een Duitse chemieproducent die vooral bekend is om waspoeders. Begin dit jaar gingen de activiteiten op het gebied van de defensie-industrie over naar het staatsbedrijf Celsius Industries.

President Ove Mattsson meldde steeds grote vorderingen, maar moest begin dit jaar toegeven dat in het afgelopen jaar grote fouten waren gemaakt. Speculatie in vreemde valuta kostte het concern 750 miljoen kronen. In plaats van de belofte dat de winst over 1992 in de buurt zou komen van de winst over 1991 (1091 miljoen kronen), werd het jaar afgesloten met 608 miljoen kroon winst. Dat is maar een kleine 150 miljoen gulden. Ter vergelijking Akzo boekte vorig jaar 712 miljoen gulden netto winst.

De Nederlandse chemieproducent Azko boekt ruim dubbel zoveel omzet met bijna 17 miljard gulden, terwijl Nobel op 7 miljard gulden blijft steken. Analisten menen dat het bedrijf inmiddels na twee jaar herstructureren 'schoon' is. Er worden grote voordelen gezien in samenwerking op het gebied van verf. Nobel heeft op dit gebied al een bedrijf in Nederland. Bovendien menen analisten dat de overname vooruitloopt op de toetreding van Zweden in de EG, medio jaren negentig.

Op de beurs in Stockholm is de prijs van Nobel al geruime tijd opgedreven door overnamegeruchten. De waarde op de beurs van Nobel steeg tot 4,4 miljard gulden. De Nederlandse chemieproducent was vanochtend op de beurs 9 miljard gulden waard.