'Eerst probeerden ze het met bommen, nu met schandalen'; Tijdbom op bureau van Scalfaro

ROME, 4 NOV. De Italiaanse inlichtingendienst heeft een tikkende bom gedeponeerd bij president Scalfaro en het scenario voor een eventuele explosie is huiveringwekkend: aftreden van Scalfaro, politieke chaos, uitstel van vervroegde verkiezingen en uit protest daartegen mogelijk zelfs een afscheiding van het noorden.

Dit verklaart de paniek toen gisteren bekend werd dat een medewerker van de civiele inlichtingendienst Sisde, Antonio Galati, had gezegd dat Scalfaro in de jaren tachtig als minister van binnenlandse zaken smeergeld heeft gekregen van de dienst. Het zou gaan om een bedrag van 120.000 gulden per maand. De suggestie daarbij is dat het geld was bedoeld om te voorkomen dat de minister, onder wie de Sisde valt, al te kritisch zou kijken naar de dienst.

Galati, een voormalige kassier van de dienst, is een twijfelachtige bron, want hij wordt zelf verdacht van miljoenenfraude met de geheime fondsen van de Sisde. Maar de beschuldiging lag op tafel. De bom moest onschadelijk worden gemaakt.

Na koortsachtig overleg met het kabinet, nadat Kamer en Senaat hadden besloten in zitting te blijven, claimde Scalfaro zendtijd op zeven nationale zenders. De kijkers naar het voetbal, een oude film en een soap-opera kregen te horen dat de president een ingelaste toespraak wilde houden, en na een kwartier wachten werd om half elf overgeschakeld naar een bleek weggetrokken, met afgemeten woorden sprekende Scalfaro.

“Eerst hebben ze het met bommen geprobeerd, daarna met het meest schandalige en verachtelijke van de schandalen,” zo begon Scalfaro zijn toespraak. Dat was een verwijzing naar de bomaanslagen die eerder die jaar in Florence, Rome en Milaan tien levens eisten en grote schade hebben aangericht aan historische gebouwen. Vermoed wordt dat leden van de inlichtingendienst hierbij hebben samengewerkt met de mafia, met het gemeenschappelijke doel verwarring te zaaien en politieke veranderingen tegen te houden.

“Ik voel het als mijn plicht ... alarm te slaan,” zei Scalfaro in zijn toespraak van zes minuten, voorgelezen vanaf een paar blaadjes papier. “Niemand kan blijven toekijken bij deze poging tot langzame vernietiging van de staat.” Hij verzekerde “altijd en alleen de staat te hebben gediend met een absoluut respect voor de wet”, maar ontkende in zijn toespraak niet met zoveel woorden dat hij geld heeft ontvangen. Behalve Scalfaro, die bekend staat als een onkreukbaar politicus, zijn andere hoge functionarissen beschuldigd, en bij sommige van hen is gebleken dat het om reguliere betalingen ging.

Scalfaro ziet de beschuldigingen als een poging vervroegde verkiezingen te voorkomen door hem onderuit te halen. In Italië wordt de president gekozen door het parlement, en omdat een meerderheid van het zittende parlement niets voelt voor vervroegde verkiezingen, zou er zeker een president worden gekozen die daarmee geen haast zou maken.

“De tijd die nog rest tot de verkiezingen kan niet opgaan met het langzaam gaarkoken van de instituties van de staat en de personen die deze vertegenwoordigen,” zei Scalfaro. Hij herhaalde zijn opvatting dat het referendum over politieke hervorming in april duidelijk heeft gemaakt dat het volk wil dat er snel wordt gestemd, maar hij noemde geen datum voor verkiezingen.

De sfeer in Italië is bijzonder gespannen. Met uitzondering van de neo-fascistische Sociale Beweging hebben alle partijen hun vertrouwen uitgesproken in Scalfaro. De protestpartij Lega Nord, die de afgelopen weken Scalfaro fel heeft aangevallen omdat hij geen datum uitschrijft voor vervroegde verkiezingen, steunde Scalfaro's besluit om niet af te treden, maar voegde daaraan toe dat er meer duidelijkheid moet komen over de kwestie wanneer er kan worden gestemd. De leiding van de linkse vakbond CGIL heeft gisteravond al zijn afdelingen opgeroepen gereed te zijn voor een massale mobilisatie voor het geval van “een bedreiging voor de democratische instellingen”.

De beschuldigingen lijken een reactie van leden van de inlichtingendiensten op de aangekondigde zuiveringen. Nadat vorige maand bekend werd dat de Sisde een bom had geplaatst in een passagierstrein om die door haar eigen mensen te laten ontdekken, heeft president Scalfaro topoverleg georganiseerd. Hierop is besloten tot een ingrijpende reorganisatie en zuivering van de twee inlichtingendiensten, de civiele Sisde en de militiare Sismi. Van de vijfduizend mensen die hierbij werken, worden er achthonderd ontslagen, en de twee instellingen worden onder één overkoepelend commando gebracht.

De beschuldigingen dat Scalfaro, andere ministers van binnenlandse zaken en hoge officieren bij politie en carabinieri smeergeld hebben ontvangen van de inlichtingendienst, zijn afkomstig van zes geheim agenten die zijn aangeklaagd wegens een miljoenenfraude met de geheime fondsen van de Sisde. Het gaat om geld waarvoor geen verantwoording hoeft te worden afgelegd.

Galati, de kassier van de Sisde, heeft zijn beschuldigingen gestaafd met documenten die volgens hem betaalbewijzen zijn. Volgens berichten in de Italiaanse pers staan daar geen handtekeningen voor ontvangst op. De interne Sisde-regels schrijven voor dat dergelijke documenten moeten worden vernietigd nadat zij bij een interne controle zijn getoond. Ofwel dit is niet gebeurd, wat betekent dat ze bewust werden achtergehouden voor eventuele chantage, ofwel de documenten zijn vervalst.

De Romeinse justitie heeft, min of meer bij toeval, ontdekt dat de zes verdachten zich in de loop der jaren in totaal ongeveer 75 miljoen gulden hadden toegeëigend. Met dit geld is een reisbureau geëxploiteerd dat veel werk deed voor de Sisde. Ook hebben de verdachten op grote schaal gespeculeerd in onroerend goed. Tegen een van hen, Maurizio Broccoletti, voormalig financieel directeur van de Sisde, waren al eerder verdenkingen gerezen in een intern onderzoek, maar hij bleef een hoofdrol spelen in de financiële transacties.

Tot de verdachten behoort ook prefect Riccardo Malpica, eind jaren tachtig directeur van de Sisde. De vijf andere verdachten zijn in juli gearresteerd, maar daarna vrij snel weer vrijgelaten. Malpica en Galati zitten gevangen, de vier anderen zijn voortvluchtig.

07.01 uur: Vanuit de pantserwagens wordt gericht op het Witte Huis geschoten.

    • Marc Leijendekker