CPNB naar aanleiding Publieksprijs: 'Het boek wordt steeds meer domein van vrouwen'

AMSTERDAM, 4 OKT. De meest geliefde boeken in Nederland zijn dikke romans, geschreven door een vrouw.

Dat blijkt niet alleen uit het feit dat Hella S. Haasse vanmiddag in Amsterdam de Publieksprijs 1993 (15.000 gulden) heeft gekregen voor een roman van ruim 300 bladzijden, Heren van de thee. Op de lijst van publieksfavorieten die de stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) vandaag bekendmaakte, domineren schrijfsters en omvangrijke romans. CPNB-directeur H. Kraima: “De uitslag van de Publieksprijs laat zien hoe er op dit moment in Nederland wordt gelezen.”

Hoewel de twintig meest geliefde boeken van Nederland keurig verdeeld zijn over mannelijke en vrouwelijke auteurs, zijn het de schrijfsters en de omvangrijke romans die de ereplaatsen bezetten. Pas op de vierde plaats staat de eerste man: Harry Mulisch met De ontdekking van de hemel (901 blz.). Donna Tartts De verborgen geschiedenis (528 blz.) en Jung Changs Wilde zwanen, drie dochters van China (561 blz.) bezetten de tweede en derde plaats.

Isabel Allendes roman Het oneindige plan (418 blz.) staat vijfde, gevolgd door respectievelijk Ontaarde moeders van Renate Dorrestein en Uit liefde voor mijn kind van Betty Mahmoody. Mahmoody won de Publieksprijs vorig jaar met haar roman In een sluier gevangen. De prijs werd vandaag voor de zevende keer uitgereikt. Eerdere winnaars zijn onder anderen Kees van Kooten, Annie M.G. Schmidt en Jean Auel.

De voorkeuren van het lezerspubliek sluiten aan bij de uitkomsten van leestijd-onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau in Rijswijk. Uit dat onderzoek bleek dat vrouwen - vooral van veertig jaar en ouder - meer lezen dan andere Nederlanders. Een onderzoek dat de CPNB aan de Publieksprijs 1993 heeft gekoppeld bevestigt dat. Kraima: “Het boek wordt meer en meer het domein van de vrouw. Ze lenen meer, ze kopen meer, ze lezen meer.”

Drieënzestig procent van ruim 13.000 stemformulieren die de CPNB via boekhandels en bibliotheken terugkreeg, was ingezonden door een vrouw. De grootste groep inzenders betrof vrouwen in de leeftijdscategorie 35 tot en met 49 jaar.

Gezien de uitslag van de Publieksprijs lijkt het er dus op dat vrouwelijke lezers vooral gecharmeerd zijn van romans van vrouwelijke auteurs. De stemmen die de Top 5 van de CPNB-lijst kreeg, waren voor 71 procent afkomstig van vrouwen. Kraima: “Vrouwen zijn het meer dan mannen eens over wat mooie boeken zijn. De gesloten rijen van de eensgezinde vrouwelijke stemmers hebben de vier titels van vrouwelijke auteurs omhoog gestuwd.”

Zo waren de 1.259 stemmen die Hella Haasse kreeg voor 71 procent afkomstig van vrouwen. Bij Donna Tartt en Jung Chang was dat percentage 79 procent, bij Isabel Allende 82 procent en bij Betty Mahmoody 84 procent. Alleen bij Harry Mulisch was de verdeling van de stemmen min of meer in evenwicht: 52 procentmannelijke stemmen, 46 procent vrouwelijke. (Niet van alle stemmers kon de CPNB het geslacht achterhalen.)

Een andere conclusie, aldus Kraima, zou kunnen zijn dat mannen 'gevarieerder lezen en kiezen'. Dat vooral omvangrijke boeken geliefd zijn noemt hij opmerkelijk. “De lezer heeft geen enkel probleem met een dik boek. De cultuurpessimisten die alles willen verklaren met de zap-cultuur, mogen hun theorie gaan bijstellen”, meent Kraima.

Hoewel de lezers niet gevraagd is hun keuze te motiveren, blijkt uit de lijst dat vooral epische werken het goed doen. De mogelijkheid tot identificatie met de (vrouwelijke) hoofdpersonen speelt volgens Kraima een niet minder belangrijke rol.

Hella Haasses Heren van de thee was tussen januari 1992 en juli 1993, tevens de periode die de Publieksprijs beslaat, ook het best verkochte literaire werk. In de Top 100 van de best verkochte boeken nam zij een vijfde plaats in. De auteur die die lijst aanvoerde, Youp van 't Hek, heeft het bij de Publieksprijs beduidend minder goed gedaan. Hij moet genoegen nemen met een zeventiende en negentiende plaats.

De best verkopende auteur is dus niet automatisch de meest geliefde. Kraima: “Waarschijnlijk gaat het zo. De een koopt Hella Haasse en Youp van 't Hek, de ander Donna Tartt en Youp van 't Hek en een derde haalt Isabel Allende en Youp van 't Hek in huis. Uit de Publieksprijs blijkt dat er een duidelijk onderscheid is tussen boeken die je óók leest en boeken die je ráken.”

    • Gertjan van Schoonhoven