Tradities in China als wurgende last

The Women from the Lake of Scented Souls (Xian hun nü). Regie: Xie Fei. Met: Siqin Gaowa, Wu Yujuan, Lei Luosheng. Amsterdam, Rialto; Rotterdam, 't Venster; Den Haag, Haags Filmhuis, Nijmegen, Plaza Futura, Utrecht, 't Hoogt; Eindhoven, Plaza Futura.

Het 'meer van de geurige zielen' heet het wijde water met de eilandjes waar Xiang het sesamzaad vergaart dat aan de basis ligt van haar beroemde welriekende olie. Het meer werd echter niet vernoemd naar zoete luchtjes, naar geluk, naar welvaart, naar zielen die bloeien als bloemen. Dat het zo heet, komt omdat het eens het natte graf was van twee zeventienjarige meisjes. Beiden beminden jongens die hun families nooit zouden goedkeuren als huwelijkspartners. En dus pakten de vriendinnen elkaar bij de hand en sprongen in het water, dat sindsdien geparfumeerd is met de zoete reuk van hun ongelukkige onschuld.

Xiang roeit nu en dan dat meer op. Ze zou zich wel van kant willen maken maar het is te laat. Ze krijst haar wanhoop het riet in en vaart terug. Xiang leeft, maar haar lot verbindt haar met de zelfmoordenaresjes, en in feite geldt dat voor alle vrouwen van het dorp dat de Chinese filmer Xie Fei oproept in The Women from the Lake of Scented Souls.

Zoals veel van zijn collega's (met name Zhang Yimou) concentreert Xie Fei zijn film op de loden last van plattelandstradities die zich niet laten breken door de moderne tijd en haar verworvenheden. Xiang is de trots van dat dorp. Haar winkel is altijd vol, haar sesamolie is bekend tot in Japan en haar bedrijf floreert op het land en in een filiaal in de stad. Maar hoe groot haar zakelijk succes ook is, maatschappelijk staat Xiang machteloos. Zij heeft de ideeën, zij werkt als een bezetene, en de man aan wie zij twintig jaar eerder als kind van zeven werd uitgehuwelijkt incasseert de eer en de weelde. Hij mishandelt haar, hij vernedert haar en als hij er zin in heeft bestijgt hij haar (anders kan ik dat niet noemen). Xiang houdt er een minnaar op na, maar zelfs die behandelt haar als een slavin, als een lastdier dat je af kunt danken wanneer je het niet meer nodig hebt.

Xiang trekt geen consequenties uit haar eigen ellende, ze berokkent wat haar is aangedaan zonder verder na te denken aan een volgende generatie: voor haar agressieve achterlijke zoon organiseert ze, met veel geld en grof chanterend en manipulerend, een mooie jonge bruid en een gigantisch huwelijksfeest. Daar wordt het hele dorp dronken en iedereen doet net of zich hier geen drama voltrekt. De jonge vrouw heeft een overzichtelijke plicht. Ze heeft zich zonder klagen te schikken naar de grillen van haar nieuwbakken echtgenoot en van zijn familie. Oog voor haar tranen heeft Xiang niet. Die horen bij elk huwelijk, daar kijkt niemand van op. Pas wanneer ze haar schoondochter haar wonden ziet spoelen in het Meer van de geurige zielen flakkert er iets op in Xiang dat lijkt op inkeer. Maar dan is het te laat.

The Women from the Lake of Scented Souls kent mooie momenten, en die gaan steeds samen met de machtige manier waarop de Mongoolse actrice Siqin Gaowa gestalte gaf aan Xiang. Haar terloopse verlegenheid in de nabijheid van een wereldse Japanse zakenvrouw is onovertroffen, haar dierlijk vanzelfsprekende gevoelloosheid tegenover de jonge vrouw wier leven ze ruïneert ook. Het schort regisseur Xie Fei echter aan greep op zijn film. Zijn verhaal vertelt hij slepend, onverantwoord uitvoerig, soms zelfs zeurderig. Zijn stijl van filmen kent een zelfde gebrek aan controle. Hij filmde veel mooie vergezichten op en om het meer, maar hun aanwezigheid op die manier is gratuit en verwijst nergens naar. De rode bruidssluier van de ongelukkige bruid gloeit en vlamt. Heel mooi, maar die schoonheid moet toeval zijn, want van verder raffinement in kleurgebruik is geen sprake.

    • Joyce Roodnat