TEDDY KOLLEK; Bouwer van Jeruzalem

TEL AVIV, 3 NOV. Jeruzalem heeft vannacht zijn symbool - Teddy Kollek - verloren. Zijn verkiezingsnederlaag sluit een bijzonder hoofdstuk in de geschiedenis van Jeruzalem af. Sommigen vergelijken Kollek zelfs met koning Herodes en hebben hem de bijnaam van de 'bouwer van Jeruzalem' gegeven. Met bekwame hand heeft deze pragmatische doorzetter, die in 1911 in Wenen werd geboren, 28 jaar Jeruzalem bestuurd.

In 1967, twee jaar na zijn verkiezing als burgemeester, werd Jeruzalem door de verovering van het oostelijk stadsdeel tijdens de Zesdaagse oorlog verenigd onder Israelisch gezag. Dat was een van de emotioneelste momenten uit Kolleks tevoren weinig opzienbarende carrière. De heilige plaatsen en een grote Palestijnse bevolking kwamen toen onder zijn verantwoordelijkheid.

Kollek is er in geslaagd de uiteenlopende belangen en botsende emoties in de hoofdstad tussen de verschillende groepen zo goed en kwaad als het ging te harmoniseren. Zonder de Israelische belangen ook maar een dag uit het oog te verliezen, voerde hij een opmerkelijke evenwichtspolitiek, totdat de intifadah in 1987 de rust verstoorde en de stad in wezen opnieuw in tweeën deelde. Kollek heeft nooit verhuld dat hij voor de eenheid van Jeruzalem onder Israel is, maar het nastreven van dat doel was voor hem geen obsessie en voor zover dat mogelijk was zelfs verstandig en evenwichtig. In het kader van een politieke regeling zag hij ruimte voor een 'Londense oplossing', waarbij de Palestijnen hun stadswijk autonoom zouden kunnen besturen zonder dat aan de eenheid van Jeruzalem onder Israelische vlag zou worden getornd.

Hij was wars van het provoceren van de Palestijnen, maar doelbewust in het omringen van Groot-Jeruzalem met joodse woonwijken om terugkeer van de status-quo ante onmogelijk te maken. Met de in 1977 aan de macht gekomen Likud-regering kwam hij vaak in conflict over plannen om Palestijnse rechten met nationalistische motieven te vermorzelen. Met een scherp gevoel voor de internationale opinie wist hij dat men in Jeruzalem voorzichtig te werk moest gaan om Israels greep op de hoofdstad zodanig te versterken dat de wereldgemeenschap er zich uiteindelijk bij zou neerleggen. Vandaar zijn scherpe oppositie tegen het kopen van huizen door joden in Arabische wijken in Oost-Jeruzalem. Met dergelijke dingen en een zeer humane benadering van de Palestijnen won hij hun sympathie, hoewel de Palestijnen hem gisteren toch niet voor een nederlaag hebben behoed.

Voor zover dat in zijn vermogen lag heeft Kollek pal gestaan tegen pogingen van ultra-orthodoxen om hun wil aan Jeruzalem op te leggen. Deze week zagen dezen hun kans schoon hem ten val te brengen door hun kandidaat terug te trekken ten gunste van Ehud Olmert. Maar de kiezers lieten het ook afweten, omdat ze met een 83-jarige man niet meer in zee wilden gaan.