Optreden tegen Carlo De Benedetti roept vragen op

ROME, 3 NOV. Het dagje gevangenis gisteren moet een vernederende ervaring zijn geweest voor Carlo De Benedetti, president van het computerbedrijf Olivetti en een van Italiës topondernemers. Om half vijf 's ochtends meldde hij zich bij de Milanese politie, om iets voor middernacht mocht hij de Romeinse gevangenis verruilen voor huisarrest.

Het was symbolisch dat 58-jarige De Benedetti zich aangaf op hetzelfde politiekantoor in Milaan waar hij in mei uitgebreid heeft gesproken met officier van justitie Antonio Di Pietro, de gangmaker achter de golf van smeergeldonderzoeken. De Benedetti gaf toen aanvullende informatie over de 13 miljoen gulden smeergeld die door Olivetti zijn betaald aan de posterijen. De Benedetti heeft gezegd dat hij daarvoor verantwoordelijk was omdat het om een strategische beslissing ging, maar voegde daaraan toe dat hij het slachtoffer was geworden van politieke partijen die voor alle overheidscontracten smeergeld eisten.

Di Pietro geloofde De Benedetti en liet hem gaan. Maar hij moest de dossiers op last van het Hof van Cassatie overdragen aan het openbaar ministerie in Rome, omdat de posterijen hun hoofdkwartier in de hoofdstad hebben. En in de ogen van de Romeinse justitie heeft Olivetti actief en systematisch overheidsfunctionarissen omgekocht om contracten te krijgen. Zaterdag vaardigde officier van justitie Maria Cordova een arrestatiebevel uit tegen De Benedetti.

Bleek en gespannen werd De Benedetti in een auto van Milaan naar de Romeinse gevangenis Regina Coeli gebracht, een rit van 550 kilometer. Daar volgde het gevangenisritueel: vingerafdrukken, een medisch onderzoek, het legen van de zakken. Zijn grijze pak en zijn das mocht hij aanhouden, en zo werd hij naar een cel gebracht, om te wachten op de ondervraging.

De Benedetti's advocaten hadden gestaan op onmiddellijk ondervraging, om te voorkomen dat hun cliënt een nacht in de cel zou moeten doorbrengen. Dezelfde procedure, maar zonder de arrestatie, is eerder dit jaar door de Milanese justitie gevolgd voor een aantal topmanagers van Fiat. Vorig jaar zijn twee topmanagers van Fiat gevangen gezet omdat zij niet wilden praten.

De Benedetti groette de twee vrouwelijke leden van het openbaar ministerie die het arrestatiebevel tegen hem hebben getekend, met een hoffelijke handkus. Bijna zes uur is hij daarna ondervraagd, in twee etappes. Zijn advocaten hebben gezegd dat hij daarbij heeft volgehouden dat hij een slachtoffer is geweest van corruptie en daaraan niet actief heeft meegewerkt. Officier van justitie Cordova hield hem een aantal zaken voor waarin door Olivetti ook smeergeld is betaald, buiten de 13 miljoen voor de posterijen. Het antwoord van De Benedetti was dat het hierbij om kleinere zaken ging waarvan hij als managing director niet op de hoogte kon zijn.

Volgens een korte verklaring van officier van justitie Cordova heeft De Benedetti huisarrest gekregen omdat hij zich coöperatief heeft getoond. De komende dagen zal De Benedetti opnieuw worden ondervraagd.

In de zaak De Benedetti zijn twee grote vraagtekens te zetten: een achter het optreden van de Romeinse justitie, een achter de vraag of hij echt slachtoffer is geweest.

Een argument om De Benedetti te arresteren was dat hij sociaal gevaarlijk zou zijn. In de motivatie wordt daarbij onder andere gewezen op de economische macht die hij heeft, niet alleen als president en controllerend aandeelhouder van Olivetti, maar ook als eigenaar van het belangrijke opinieweekblad L'Espresso en het dagblad La Repubblica, de tweede krant van het land.

Dit heeft het gevoel versterkt dat de justitie in Rome andere maatstaven aanlegt dan die in Milaan. De Benedetti is niet de enige machtige topondernemer die wordt verdacht van corruptie, en ook Fiat heeft een enorme macht in de media via zijn kranten La Stampa en de indirect gecontroleerde Corriere della Sera. Bovendien was De Benedetti afgelopen donderdag nog uitgenodigd om in het parlement zijn visie te geven op de nieuwe begroting en de economische situatie in het algemeen. “Zaterdag was hij een openbaar gevaar geworden,” zegt De Benedetti's zoon Rodolfo, die zich voorbereid op de opvolging van zijn vader. “Lijkt u dat mogelijk?”

Verder heeft de hoofdofficier van justitie in Rome, Vittorio Mele, gezegd dat hij niet op de hoogte was van wat zijn mensen aan het doen waren. Dat is een scherp contrast met de situatie in Milaan, waar vrijwel alle juridische stappen en zeker maatregelen met een impact als een arrestatiebevel tegen De Benedetti, worden doorgesproken met hoofdofficier van justitie Borelli.

Deze contrasten kunnen het imago van de justitie in gevaar brengen en andere betrokkenen bij corruptiezaken doen aarzelen over volledige medewerking met de justitie. Het vraagteken bij het optreden van de Romeinse justitie is juist zo groot omdat De Benedetti van alle topondernemers de meest kritische is over de regeringspartijen en hardop om politieke veranderingen riep lang voordat dat in de mode kwam.

Bisschop Luigi Bettazzi van Ivrea, de stad in het noordwesten waar Olivetti's hoofdkwartier staat, publiceerde gisteren een open brief aan De Benedetti waarin hij het vermoeden uit dat er druk op de justitie wordt uitgeoefend door dezelfde kringen die hem in het verleden steeds hebben tegengewerkt. Een aantal strategische plannen van De Benedetti, zoals de overname van het staatsvoedingsbedrijf SME in 1985, zijn geblokkeerd door met name de voormalige socialistische leider Bettino Craxi.

Bisschop Lettazzi vraagt om snelle duidelijkheid over de positie van De Benedetti, om te voorkomen dat zijn problemen met de justitie een weerslag krijgen op de werkgelegenheid bij het bedrijf. De financiële effecten van de arrestatie zijn tot nu toe beperkt gebleven. De aandelen van Olivetti zijn gisteren licht gedaald op de Milanese beurs. Het feit dat De Benedetti nu huisarrest heeft gekregen, wordt als geruststellend gezien.

Een ander vraagteken bij deze affaire is of ondernemers die de afgelopen jaren in Italië hebben gewerkt, wel slachtoffer zijn geweest. De discussie is behalve door de zaak tegen De Benedetti weer opgerakeld door Craxi. Deze heeft de afgelopen weken een aantal gesprekken gehad met officier van justitie Di Pietro, en een deel van de inhoud daarvan is naar buiten gekomen in de pers. Craxi heeft gezegd dat zijn partij tussen 1987 en 1990 bijna 230 miljoen gulden aan smeergeld heeft ontvangen. Maar hij heeft daaraan toegevoegd dat alle partijen hieraan meededen en ook de bedrijven hun voordeel deden met de steekpenningen die zij betaalden. Volgens Craxi wisten grote groepen als Fiat, Olivetti en Montedison precies wat er gebeurde, deden ze vrijwillig mee en hadden daar ook belang bij.