Nieuwe militaire doctrine; Rusland: als eerste kernwapens inzetten

MOSKOU, 3 NOV. De Russische strijdkrachten zullen als eersten kernwapens gebruiken als Rusland zich door kernwapens bedreigd voelt. Dat heeft minister van defensie Pavel Gratsjov gezegd over de nieuwe militaire doctrine die gisteren door de Russische Veiligheidsraad en president Jeltsin is aanvaard.

Volgens Gratsjov zullen kernwapens worden ingezet in twee gevallen: als Rusland wordt aangevallen door een mogendheid die zelf geen kernwapens bezit maar lid is van een tegen Rusland gericht bondgenootschap dat wel kernwapens heeft; en in het geval van “gezamenlijke actie” van landen die kernwapens hebben en die Rusland en zijn bondgenoten aanvallen of een aanval tegen Rusland en zijn bondgenoten “steunen”. In juni 1982 beloofde de toenmalige Sovjet-minister van buitenlandse zaken, Andrej Gromyko, in de VN dat zijn land nooit als eerste kernwapens zou gebruiken. De NAVO heeft van haar kant nooit een dergelijke belofte aan Moskou willen doen wegens het conventionele overwicht van het toenmalige Warschaupact.

De nieuwe militaire doctrine stelt dat de Russische strijdkrachten “een defensieve taak” hebben en dat geen enkel land wordt beschouwd als een potentiële vijand. Verder wordt een verbod geformuleerd op “het [binnenlands] gebruik van geweld in het belang van individuen, politieke groepen en openbare verenigingen”.

De Russische strijdkrachten eisten een maand geleden, nadat een eind was gemaakt aan de opstand van het Russische parlement tegen Jeltsin, dat er een militaire doctrine zou worden uitgewerkt waarin duidelijkheid zou worden verschaft over de toekomstige omvang, rol, financiering, bewapening en organisatie van de strijdkrachten. Die doctrine zou mede een eind moeten maken aan het proces van snelle demoralisering, dat binnen de strijdkrachten inzette na de ontbinding van de Sovjet-Unie en haar 'socialistische kamp'.

Onduidelijk is welke concessies de regering de strijdkrachten heeft gedaan als blijk van waardering voor hun rol bij het neerslaan van de parlementaire opstand. Binnen het leger bestaat grote ontevredenheid over de krimpende defensiebegroting, de beperkingen van de bewapening en de slechte huisvesting van militairen. In het buitenland is bezorgdheid ontstaan over de prijs die het leger bij Jeltsin heeft bedongen, waar het de mogelijkheden voor militaire interventie in ex-Sovjet-republieken als Tadzjikistan en Georgië betreft.

In een verklaring van Jeltsin staat dat de militaire doctrine “een duidelijk geformuleerd defensief karakter” heeft. Volgens de door het persbureau Interfax verspreide hoofdpunten is het belangrijkste doel van de militaire doctrine de bescherming van de soevereiniteit, de onafhankelijkheid en de natuurlijke hulpbronnen van Rusland en het voorkomen van oorlogen en militaire conflicten; geweld wordt pas gebruikt, als “Rusland of zijn bondgenoten” het doelwit van een gewapende aanval vormen.

Pag.5: Nieuwe militaire doctrine

Als er een conventioneel conflict uitbreekt, moeten de Russische strijdkrachten “met alle middelen” verhinderen dat het uitgroeit tot een kernoorlog; Ruslands kernwapens hebben slechts een afschrikwekkende functie en moeten verhinderen dat tegen Rusland een oorlog wordt begonnen.

Volgens het document is “de dreiging van een wereldwijde oorlog wel verkleind, maar niet verdwenen”. “De belangrijkste bedreiging gaat uit van lokale oorlogen en regionale conflicten. Het gevaar van zulke conflicten groeit voortdurend”, aldus het document. De doctrine bepaalt dat de ontwikkeling van de bewapeningsindustrie wordt afgestemd op “de toestand in de wereld en Ruslands economische mogelijkheden”; volgens Jeltsins woordvoerder Valeri Mamilov heeft zo'n beperkende bepaling tot nu toe nooit bestaan: “Voor het eerst houdt het industrieel-militaire complex op het land tot last te zijn”, zo tekende hij aan.

De doctrine bepaalt verder dat Rusland zijn strijdkrachten in eigen land alleen inzet als nationalistische en separatistische groepen geweld gebruiken en 's lands territoriale integriteit bedreigen, als wordt getracht met geweld de constitutionele orde omver te werpen, als chemische of kerninstallaties worden bedreigd en als illegale gewapende groepen worden gevormd.

Wat het 24 pagina's tellende document vermeldt over de inzet van Russische strijdkrachten buiten Rusland - bijvoorbeeld in lidstaten van het GOS waarmee defensie-akkoorden zijn getekend - is niet duidelijk. De leiding van de Russische strijdkrachten heeft onlangs laten weten te willen praten over een aanpassing van het akkoord over de conventionele strijdkrachten in Europa (CFE), op grond waarvan Rusland zijn tank- en artillerie-arsenaal moet beperken. (Reuter, AP, AFP)