Helse ambiance stimuleert Ajax in Turkije

ISTANBUL, 3 NOV. Onheilspellend was het lawaai van de aanhangers van Besiktas. Al uren voor de wedstrijd hadden ze op volle sterkte bezit genomen van het Inüon-stadion. Vanuit hun hotel hoorden de spelers van Ajax de kreten, de liederen en de waanzin van de Turken en konden ze de lichten van het betonnen voetbaltempeltje zien branden. Zo werden ze al vroeg geconfronteerd met de vijandige sfeer.

Daarom had trainer Van Gaal er op aangedrongen dat Ajax intrek zou nemen in het hotel dat uitzicht biedt op het stadion van Besiktas. Al ver voordat zijn elftal stuntelend en zwoegend met slechts met 2-1 de thuiswedstrijd zou winnen. Mocht Ajax volgens de verwachting in Amsterdam met zoiets als 4-0 hebben gewonnen, meende Van Gaal, dan zouden zijn spelers in Istanbul weleens aan lichtzinnigheid ten prooi kunnen vallen. Dan zou een vroegtijdige confrontatie met de lawaaiige sfeer in het stadion hen alert kunnen houden.

Nu Ajax met een marginale overwinning aan de uitwedstrijd moest beginnen, was de bivakkering in de onmiddellijke nabijheid van nog groter belang. Het lawaai dat al vanaf het begin van de middag uit het stadion opklonk, maakte de Ajacieden al snel duidelijk dat hier opperste paraatheid was geboden.

Misschien zijn de meeste voetballers van Ajax al gewend geraakt aan helse ambiances, misschien werken die zelfs stimulerend op hun. Zoals ook de vreemde manier waarop de spelers van Besiktas zich voorbereidden. Geen warming-up op het veld onder het aanhangerskabaal, maar in de catacomben. Rob Alflen had de Turkse voetballers door de gangen horen hollen, toen ze zelf in de kleedkamer zaten. Hij vond het wel spannend. “Heerlijk zo'n sfeertje, daar voel je je lekker bij. Daar voetbal je voor.”

Hij had het weleens in Genua meegemaakt met Ajax en in Verona toen hij nog bij FC Utrecht speelde. Maar dit was toch wel apart. Zoveel lawaai mag dan prikkelen, het kan ook voor problemen zorgen in het veld. “Je verstond niks als je op meer dan vijf meter van elkaar stond. Dan moet je extra scherp zijn of met handen en voeten duidelijk maken wat er moet gebeuren. Maar je kunt je niet aanbieden door te schreeuwen. Dat moet blindelings, op gevoel.”

Op de pas 17-jarige Clarence Seedorf had de oorlogszuchtige sfeer geen enkele negatieve invloed. “Ik vond het wel mooi. Maar dat komt ook omdat je al snel merkt dat je lekker speelt.” Hij groeide uit tot een van de beste spelers van de wedstrijd. “Zo'n stadion, zoveel sfeer, daar word je als voetballer en ploeg alleen maar sterker van. Ik wilde dat ik dit vaker meemaakte, ook bij RKC of zo”, meende Van Gaal.

Onder zulke omstandigheden voelt Ajax zich sterk. Dan is er concentratie. Dan speelt het koel. Net zo voorspelbaar als dat Besiktas zich in eigen stadion zich zou laten opjagen door de fanatieke aanhang. Daarom speelt de Turkse ploeg in een uitwedstrijd al beter, zei trainer Milne al vóór de eerste wedstrijd. Van de spelers wordt verlangd dat ze aanvallen, hollen en tieren. Een andere speelwijze wordt door de chauvinische toeschouwers niet getolereerd. Clubbelangen zijn groter dan nationale belangen. In die opgejaagde sfeer valt snel de discipline en de controle weg.

Wat zou Ajax zijn overkomen als Oktay in de vijfde minuut na slordig ingrijpen van Frank de Boer niet op de uitlopende doelman Van der Sar had geschoten, maar erlangs? Het is een soort vraag die past in oeverloze voetbalfilosofieën en -fantasieën. Maar er nu niet meer toe doen. Een feit is dat de plotselinge, gemiste kans de sfeer verhitte. Ajax wankelde even en zag geen kans de op drift geraakte Turkse voetballers in te tomen. Het duurde maar kort. Hooguit een kwartier. En toen Overmars na een sprintje voorbij zijn tegenstander Recep de bal naar Litmanen schoof en de Fin vervolgens scoorde, was de hel gedoofd.

Zo breekbaar is de Turkse mentaliteit, zo snel wordt het enthousiasme van de aanhangers geknakt. Zo onevenwichtig als kinderen. Het is dat Ajax zich in de eerste wedstrijd zo had laten ringeloren door de beweeglijke en horzelige Turkse voetballers, anders was de tweede wedstrijd in Istanbul slechts een formaliteit geweest.

Van gevaarlijke Besiktas-aanvallen, laat staan kansen was na 1-0 nauwelijks nog sprake. Maar omdat Overmars op de rand van het strafschopgebied door een grove overtreding van een scoringskans werd afgehouden en omdat Ronald de Boer en Litmanen reële mogelijkheden op een verdubbeling van de marge niet benutten, bleef het gevaar van een Turkse wedergeboorte bestaan. En was het 1-1 geworden, dan zou de hel oplaaien.

Dat was ook een van de redenen waarom Van Gaal niet tevreden was over zijn elftal. Zoveel gemiste kansen. Vooral na rust. Litmanen en met name Ronald de Boer slaagden er maar niet in te scoren. En het werd ze toch zo gemakkelijk gemaakt door de Turken. Pas na een half uur slaagde Litmanen er in 2-0 aan te tekenen.

Met name dank zij de agressieve Blind, die weer libero speelde, de ijverige Seedorf, de verdedigend sterke Frank de Boer en de doeltreffende Litmanen, werkte Ajax zich langs Besiktas. Volgens Van Gaal was Blind de beste man van de wedstrijd. Seedorf is nog niet zo ver dat hem zo'n kwalificatie van de trainer ten deel valt. Hij speelde goed, meende Van Gaal. “Maar het werd hem gemakkelijk gemaakt door zijn tegenstander. Hij is nog te wisselvallig. Dat moet nog uit z'n spel.”

Tevreden, maar wel negatieve punten, vond Van Gaal. De telkens terugkerende zelfoverschatting, bijvoorbeeld bij Frank de Boer, die bij 4-0 nog meende een tegenstander te moeten 'dollen'. Of: “We hebben betere wedstrijden gespeeld.” Van Gaal waakt voor zelfgenoegzaamheid bij zijn spelers. Nu de besprekingen met Ajax over verlenging van zijn contract komende maand beginnen, is hij er gebaat bij dat zijn selectiegroep de ernst van de zaak blijft inzien.

“Ach”, verzuchtte Alflen ver na de wedstrijd. “Besiktas is niet beter dan NAC. Het is omdat we thuis zo slecht speelden. Maar ik belde voor de wedstrijd mijn vader op en zei dat het 3-0 zou worden. Een hoop lawaai kan van een zwakke ploeg niet zomaar een goede ploeg maken.”

De loting zal vrijdag een aantrekkelijker tegenstander geven: Parma, Aberdeen of Torino, Bayer Leverkusen, Real Madrid, Benfica, Paris St. Germain of Arsenal.