De bommen, de lijken en daarna de parade

De Grote Oorlog. Filmmuseum, A'dam, 4 t/m 17 nov, dag.20.30 u.

'Vervloekt zij de oorlog' schrijft de Duitse vliegenier op de foto die hij bij zijn vertrek naar het front aan zijn Belgische verloofde geeft. Met het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog (door de Engelsen met een merkwaardige vertedering nog altijd genoemd 'The Great War') wordt het paar gescheiden, waarna er op de slagvelden van liefde en oorlog nog vele verwikkelingen volgen. Vooral de aanval van de onverschrokken vlieger op zijn Belgische collega's levert huiveringwekkende beelden op van brandende en hulpeloos neerzijgende luchtballons, beelden van een bijna hallucinerende kracht die verre voorlopers zijn van Coppola's Apocalypse Now.

Met zijn film Maudit soit la guerre uit 1913 - bij vertoning in het Nederlands Filmmuseum begeleid door contemporaine melodieën en krijgsgeluiden - regisseerde de Belg Alfred Machin voor het Franse bedrijf Pathé een anti-oorlogsfilm avant la lettre. Vanwege de gespannen politieke situatie besloot hoofdproducent Charles Pathé de film toen niet uit te brengen. Pas het jaar daarop, vlak voor het uitbreken van de oorlog, werd hij als 'publieksinformatie' toch in roulatie gebracht.

Het tweede deel van het themaprogramma is een veertig minuten durende compilatie door Peter Delpeut en Barbara Hin van beelden over de Eerste Wereldoorlog uit diverse journaals en archieven, veertien verschillende bronnen in totaal. Het front komt nauwelijks in beeld, wel de mensen en machines die de oorlog voorbereiden, voeren en tenslotte opgeven. Een sliert mannen marcheert over een besneeuwd landschap; kort daarvoor zijn bommen vervaardigd met een delicate precisie die in wrang contrast staat tot het verderf dat zij zullen zaaien. Dan zijn er de lijken, en daarna de parade. Delpeut en Hin hebben door de feitelijke, chronologische opbouw heen een poëtische ondertoon geweven die, gesterkt door muziek en welgekozen stiltes, deze beelden van mensen gevangen in de euforie en ellende van oorlog een meerwaarde geeft die ze als propaganda of journaal nooit eerder hadden.

    • Tracy Metz