Contact met een overleden vriend

Het kale spook (Det skaldede sp⊘gelse). Regie: Brita Wielopolska. Met: Benjamin Rothenborg Vibe, Ove Sprog/oe, Patrick Ytting. Vanaf 8 jaar. Amsterdam, Rialto (zo en wo, middag).

Ook op het vorige week afgesloten zevende Cinekid-festival bleek weer hoe constant hoog de kwaliteit is van de Deense jeugdfilm. Serieus van opzet, degelijk van uitwerking, schrander van regie zijn die films altijd, en de acterende kinderen worden zo goed begeleid dat ze meestal leuk spelen, zonder spoor van maniertjes of koketterie.

Ook voor Het kale spook (Det skaldede sp⊘gelse) van Brita Wielopolska, gepresenteerd op Cinekid en nu uitgebracht in de bioscoop, beschikt over al die eigenschappen. Deze film is geen meesterwerk, maar vindt steun in de genoemde basiskwaliteiten en zal daardoor moeiteloos kinderen aanspreken, en veel ouders op zijn minst charmeren.

Het kale spook ontrafelt de manier waarop een kind de onomkeerbaarheid van de dood kan leren accepteren. Dat de dood onafwendbaar is weet de elfjarige Jasper, dat de dood erbij hoort en niet iets is om van te griezelen spreekt voor hem vanzelf. Nederlandse kinderen zullen wat vreemd opkijken bij een lichaam dat pontificaal in huis staat opgebaard en vervolgens in de laadbak van een vrachtwagen naar het kerkhof wordt vervoerd. Maar Jasper woont op het Deense platteland in een idyllische omgeving waar geen televisie wordt gekeken maar waar een jongen wel een mooi digitaal horloge kan bezitten. Daar is zulke omgang met de dood blijkbaar gewoon. Maar het gaat hier om het lichaam van de oude man die zijn beste vriend was. Hij erft zijn poes en dus zijn warmte, maar dat is hem niet genoeg. Hij hunkert naar contact met de overledene.

Brita Wielopolska brengt de pogingen van Jasper in kaart om dat contact te bereiken. Daartoe voert zij haar publiek mee in de wirwar van mythe en mystiek die voor Jasper op gelijk niveau staan met de realiteit. Hij treft een middeleeuwse monnik die hem vertelt over zijn vriend, die hem beschermt en die hem waar nodig van advies dient. Dit is duidelijk een spook, maar Jasper vindt wel een echte gesp van diens schoen, en die vondst brengt de directeur van het plaatselijk museum tot euforie.

Het aardige van Het kale spook is dat Wielopolska geen verklaringen geeft voor metafysische verschijnselen. Ook onthult ze het onderscheid niet tussen waan en werkelijkheid. Ze geeft weer wat Jasper meemaakt, en dat doet ze consequent met zijn blik.

Die strikt subjectieve blik bepaalt ook wat we te zien krijgen van Jaspers omgeving. Zo is de schoolmeester nooit meer dan een clichématige idioot, zijn zijn ouders lieve maar onmogelijk naïeve types en is de klasgenoot die het op hem gemunt heeft een eendimensionale ellendeling met een altijd onaangename blik onder naar in zijn ogen hangend, recht geel haar. De enige aantekening bij zijn minne gedrag is dat Jasper zijn ouders, de dominee en zijn vrouw, onveranderlijk via een licht misvormende lens ziet en in kil blauw licht. Hoewel misschien te verdedigen valt dat kinderen inderdaad zo ongenuanceerd de wereld om zich heen indelen, wordt Het kale spook er niet beter van, al was het maar doordat Jasper door die aanpak automatisch verwordt tot een kleine volmaakte god. En dat past weer helemaal niet bij de uitstraling van de olijke rossige jongen die hem speelt.