Wapenembargo blijft; Overleg van VS en China produktief

PEKING, 2 NOV. De Volksrepubliek China en de Verenigde Staten hebben voor het eerst sinds China's onderdrukking van de studentenrebellie, in juni 1989, weer defensiebesprekingen op hoog niveau gevoerd.

De Amerikaanse onderminister van defensie, Chas Freeman, sprak vandaag na afloop van “zeer produktief” overleg.

Freeman verbleef twee dagen in de Chinese hoofdstad, waar hij besprekingen voerde met de minister van defensie, generaal Chi Haotian, met China's hoogste militair en lid van het Staande Comité van het Politburo, generaal Liu Huaqing, en met Chinese generaals die gespecialiseerd zijn in de conversie van militaire industrie voor civiele doeleinden. Generaal Liu noemde, aldus het persbureau Nieuw China, Freemans bezoek “een goed begin” in de hervatting van militaire relaties tussen beide landen.

Freeman zei dat viereneenhalf jaar bevriezing van contacten zijn sporen had nagelaten in termen van onwetendheid en achterdocht tegenover elkaar, maar dat de Chinese militairen zeer vriendelijk en open waren ten aanzien van de twee taken die beide landen gemeenschappelijk hebben, namelijk vredehandhaving in de probleemgebieden overal ter wereld en conversie van militaire industrieën.

Freeman loofde China's zeer positieve optreden in Cambodja, als permanent lid van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties en als vredeshandhaver in het veld. Hij sprak de verwachting uit dat China een toenemend belangrijke rol in vredesoperaties samen met de VS zal spelen.

“Het is belangrijk dat wanneer het Chinese Volksbevrijdingsleger en de Amerikaanse strijdkrachten samen opereren, zij weten hoe zij moeten communiceren en samenwerken en we gaan samen bekijken wat voor voorbereidend werk we kunnen doen voor dit soort samenwerking in de toekomst onder auspiciën van de Verenigde Naties”, aldus Freeman.

Hij zei dat er nog geen wijziging komt in de situatie van de Amerikaanse sancties die na het bloedbad in Peking in 1989 werden opgelegd. Dat wil zeggen dat restricties op de leverantie van geavanceerde Amerikaanse militaire technologie aan China van kracht blijven.

Behalve kritiek op het schenden van de rechten van de mens beschuldigen de Amerikanen China ook van het leveren aan Pakistan van M-11 raketten, die kernladingen kunnen vervoeren.

De Chinezen ontkennen dit en de kwestie is tijdens deze besprekingen niet opgelost. “Daarvoor is meer werk aan beide kanten nodig in de toekomst”, aldus Freeman.

Hij zei desgevraagd ook dat de Chinezen niet om opheffing van het wapenembargo hebben gevraagd.

Pag.5: 'De wereld is veranderd'

De Chinezen hebben op hun beurt opnieuw bezwaar gemaakt tegen de hervatting van grootschalige Amerikaanse wapenleveranties aan Taiwan, waarmee president Bush al tijdens de verkiezingscampagne van 1992 begonnen is en die onder president Clinton nog steeds worden voortgezet. Peking maakt er echter geen breekpunt van.

De bewindsman zei verder dat er geen sprake van kan zijn dat de militaire relatie die de beide landen van 1980 tot 1989 hadden, toen zij de facto strategische coalitiepartners tegen de Sovjet-Unie waren, hervat zal worden. “De wereld is ingrijpend veranderd sinds 1989. Er bestaat geen Sovjet-Unie meer en China is duizelingwekkend veranderd.” Wat er wel komt is een programma van bezoeken en uitwisselingen, maar details daarvoor zijn nog in discussie. Freeman zei dat er een gebied is waarin de VS veel kan leren van China, namelijk de conversie van militaire industrieen voor civiele doeleinden, waarin China sinds midden jaren tachtig een pionier is. De Amerikanen delen de bezorgdheid van sommige Aziatische landen over China's verhoging van het defensiebudget niet. Freeman zei dat beide landen midden in een militaire herstructurering en reorganisatie van hun defensiebolwerken zitten en dat Amerika aan dramatische schaalverkleining werkt. De Chinese conversie-ervaring komt daarbij goed van pas. “Wij willen graag meer begrijpen van de richting van Chinese militaire planning, niet omdat wij China als een dreiging beschouwen, maar als een belangrijke factor in de wereldpolitiek en in de veiligheid van dit deel van de wereld en een partner in vele opzichten”, aldus Freeman.

Freemans bezoek is het derde van een Amerikaanse bewindsman in drie weken. Eerder kwamen de assistent-minister van buitenlandse zaken, belast met mensenrechten John Shattuck en minister van landbouw Mike Espy. Ook nog deze maand wordt minister van financien Lloyd Bentsen verwacht. Het belangrijkst wordt echter de top-ontmoeting van de Chinese president Jiang Zemin met president Bill Clinton later deze maand in de Amerikaanse stad Seattle, waar de top-conferentie van de APEC, de organisatie voor economische samenwerking van de kuststaten van de Stille Oceaan, wordt gehouden. Washington besloot eind september plotseling tot een hervatting van contacten op hoog niveau met China, kennelijk omdat de Amerikanen hadden geconcludeerd dat zij te veel problemen in de buitenlandse politiek elders in de wereld hadden en dat het op zijn beloop laten van de gespannen betrekkingen met China hen meer schade dan goed doet.