Stasi is pure literatuur

Text + Kritik 120, 'Feinderklärung, Literatur und Staatssicherheitsdienst'. Postfach 800529, 81605 München

De woeligste literatuur komt tegenwoordig uit Duitsland. De 'Wende', de hereniging, en de opkomst van extreem rechts houden de gemoederen danig bezig. De literatuur profiteert. De literaire tijdschriften zijn bijvoorbeeld sinds een paar jaar beslist interessanter geworden. Discussies die in de dag- en weekbladen worden gevoerd - tot een ander nieuwsfeit de aandacht vraagt - vinden niet zelden een vervolg in de literaire tijdschriften, die weliswaar minder vaak en minder snel verschijnen maar schrijvers wel meer ruimte bieden.

Aardige achtergrond bij de belangrijke, bejubelde Stasi-roman Ich van Wolfgang Hilbig vormt een boeiend themanummer van Text + Kritik, 'Feinderklärung, Literatur und Staatssicherheitsdienst'. Elke veiligheidsdienst bestaat louter bij de gratie van verraad en wantrouwen - het openen van de Stasi-archieven bracht dus een donker hoofdstuk van de Duitse literatuurgeschiedenis aan het licht, constateert hoofdredacteur Heinz Ludwig Arnold in zijn voorwoord. Zo ontdekte Hans Joachim Schädlich - uitgeweken in 1977 - dat zijn eigen broer een van de belangrijkste Stasi-informanten is geweest.

“Wie zei laatst ook weer dat de Stasi pure literatuur is? Die had gelijk. En wat voor literatuur; heerlijk ironische en barbaarse teksten!” schrijft Uwe Kolbe, in een als een cynische thriller aandoende voorpublikatie van zijn boek over de zeer geïnfiltreerde groep Prenzlauer Berg.

“Mijn dertiendelige Stasi-dossier is net een grote roman, waarin ik zelf de hoofdfiguur ben.” Zo ervoer schrijver-journalist Klaus Schlesinger het lezen van zijn dossier. Net als Kolbe vertelt Schlesinger over de pogingen van de Stasi, gedaan bij alle schrijvers en journalisten, om hem in te lijven als IM, Inoffizieller Mitarbeiter, als informant dus. Hij vraagt zich af in hoeverre zijn werk ánders zou zijn geworden wanneer hij op de aanbiedingen van de Stasi ingegaan zou zijn.

Dit themanummer van Text + Kritik is een ware Fundgrube van beschouwingen die allemaal zoiets als een toon van verontwaardigde gelatenheid gemeen hebben. Er is een gesprek met een Stasi-censor, een artikel over Stasi-taal, een over bedekte verwijzingen naar de Stasi in DDR-literatuur (en de 'helderziendheid' van Uwe Johnson), over de opbouw van Mielkes controle-apparaat, over de gretigheid in de BRD om spektakulaire onthullingen te doen enerzijds (Sascha Anderson, Christa Wolf, Heiner Müller) en anderzijds het medeweten van BRD-intellectuelen en overige 'fellow-travellers', en over de verschillende motieven van de bekendste schrijvers-informanten.