Koopkracht verschuift naar ouderen

Het zal niet lang meer duren en dan zijn er meer ouderen dan jongeren. En de ouderen zullen in toenemende mate het geld uitgeven. Dat zal belangrijke gevolgen hebben voor de consumentenmarkt, maar nog niet alle bedrijven zijn zich daar van bewust.

Oud worden is niet meer wat het is geweest. Overal om ons heen is een diep ingrijpende maatschappelijke verandering gaande, die onze manier van leven en werken zal gaan veranderen. Menigeen is zich hiervan niet bewust.

Een lang leven, vroeger een uitzondering, is gewoon geworden. Door deze ontwikkeling, die samenvalt met een daling van de geboortencijfers in de afgelopen 25 jaar, zal Europa binnenkort een samenleving kennen die geen precedent heeft: een samenleving waarin de ouderen de jongeren in aantal overtreffen. Om een voorbeeld te geven: begin volgende eeuw zullen er twee 65-plussers zijn op elke jongere tussen de 10 en de 20 jaar. De consequenties van die verschuiving is niet voorbijgegaan aan de beleidsmakers, in het bijzonder de economen op het gebied van pensioenen en gezondheidszorg.

Ik wil de aandacht te vestigen op de interessante en potentieel positieve uitdaging die uitgaat van de veroudering - of misschien kunnen we beter zeggen rijping - van de consumentenmarkt. In dat verband houdt Forum Europe op 4 november een eendaagse conferentie in Brussel, waar zal worden gesproken over de problemen en mogelijkheden waarvoor deze demografische verandering in Europa ons stelt.

Dat ouderen belangrijke consumenten worden blijkt uit de cijfers. In 2020 zullen liefst 109 miljoen ouderen het merendeel van de rijkdom in de Europese Gemeenschap bezitten. Meer dan eenderde van de Britten in de leeftijd tussen 50 en 64 is volledig eigenaar van het eigen huis. En als we kijken naar hun leeftijdgenoten aan gene zijde van de Atlantische Oceaan in de Verenigde Staten, dan spreken de cijfers voor zichzelf: de 63 miljoen mensen in deze leeftijdscategorie verdienen in totaal meer dan achthonderd miljard dollar en bezitten 77 procent van de financiële middelen. Ze consumeren tachtig procent van alle luxe-reizen en kopen jaarlijks 43 procent van de nieuwe auto's. Vorig jaar hebben ze veertien miljard dollar uitgegeven aan speelgoed voor hun kleinkinderen.

Maar zelfs deze kijk is nog te beperkt. Veroudering van de samenleving betekent niet alleen dat er meer mensen tot de categorie ouderen behoren; het betekent ook dat al onze traditionele categorieën, zoals beroepsgroepen, 'ouder' zullen zijn. Dat geldt evenzeer voor secretaressen en stewardessen als voor onderwijzend personeel, artsen en managers. Als het bedrijfsleven die trend negeert stelt het zich bloot aan grote risico's.

Wat voor afwijkende verlangens mogen we van oudere consumenten verwachten? de de oudere consument is een deskundiger koper geworden, die hogere eisen stelt aan kwaliteit en gerieflijkheid. Het bedrijfsleven begint deze verlangens langzamerhand te onderkennen. Autofabrikanten bij voorbeeld spelen in op de behoeften van de markt door het aantal instrumenten op het dashboard te vergroten, meer alarminstallaties in te bouwen en veiligheid en gebruiksgemak te vergroten. De aanpassing van huishoudelijke apparaten en videorecorders is een tweede voorbeeld van deze nieuwe tendens, waarvan natuurlijk iedere consument profiteert, ongeacht leeftijd. De oudere consument heeft het bedrijfsleven gestimuleerd om veiligheid en gebruiksgemak van zijn produkten voor iedereen te vergroten.

De groei van het toerisme is, als tweede voorbeeld, in de 'zilveren sector' groter dan in enige andere. Het toerisme profiteert enorm van de 50-plussers, van wie velen, nu de kinderen het huis uit zijn, over de tijd en de middelen beschikken om zich luxueuzere vakanties te permitteren. De berucht seizoensgebonden toerisme-branche moet zich aanpassen aan deze bij uitstek belangrijke markt. Oudere ongehuwde dames die alleen reizen zien zich echter nog steeds geconfronteerd met exorbitante toeslagen voor eenpersoons kamers.

Afgelopen juni heeft de Europese Commissie een brochure gepubliceerd waarin wordt gewezen op gereduceerde tarieven voor de oudere reiziger. Zij overweegt op dit ogenblik de haalbaarheid van een Europees symbool dat het publiek zou moeten attenderen op het bestaan van faciliteiten voor ouderen. Er is op gewezen dat er weliswaar tal van reductiemogelijkheden zijn, maar dat taalbarrières of schroom om te informeren velen ervan weerhouden te profiteren van bijzondere tarieven en aanbiedingen.

Onderwijs en opleidingen zijn eveneens consumptieartikelen. Overal in Europa ziet men zogenoemde U3A's (universiteiten voor de derde leeftijdsgroep) ontstaan, die speciale cursussen voor oudere mensen aanbieden, gericht op studieplezier en verrijking - en niet op herintreding op de arbeidsmarkt. Er is in Europa echter ook een discussie gaande over de oprichting van bijzondere instellingen voor oudere studenten. Ik zou zelf liever zien dat de ouderen integreren in een systeem waarbij oud en jong samen studeren, hetgeen de 'solidariteit tussen de generaties' bevordert en leidt tot een gezondere, goed geïntegreerde samenleving. De landen van Noord-Europa brengen deze vorm van integratie al in de praktijk, maar Zuid-Europa neigt nog tot scheiding van de verschillende leeftijdsgroepen.

Een cruciale vraag voor verbetering van de kwaliteit van het leven in de 'troisième age' zal de komende jaren zijn of wij de oudere generatie echt behandelen als 'consumenten' van de goederen en diensten die we leveren. Immers, thans is het vaker zo dat ze worden gereduceerd tot 'gebruikers', over wie we het wel hebben, maar naar wie we niet altijd even aandachtig luisteren. Ik verheug mij op de dag dat ouderen door de markt zullen worden beschouwd als 'consumenten' in de volle betekenis van het woord, niet alleen in de particuliere maar ook in de openbare sector.

Ondanks deze verbeteringen worden de ouderen als groep nog altijd gediscrimineerd. Dat 1993 is uitgeroepen tot 'Europees jaar van de ouderen en de solidariteit tussen generaties' had tot doel de aandacht te vestigen op de ouderen onder ons, op nationaal, regionaal en plaatselijk niveau, en daardoor de voorordelen, discriminatie en simpele nonchalance te bestrijden waar deze groep zo dikwijls onder lijdt.

    • Sociale Zaken
    • Betrekkingen Met de Economische
    • Sociale Commissie
    • Padraigh Flynn
    • Interne Zaken