Het nieuwe moralisme

Freibeuter 57. Wagenbach Verlag, 153 blz.15D

“Er is geen reden voor Westduitse neerbuigendheid”, provoceert Freibeuter dadelijk aan het begin van een themanummer over 'Anpassung und Verrat'. Altijd maar held zijn is niet gemakkelijk, “dat weten we in Duitsland maar al te goed”. De (innerlijke) strijd tussen goed, kwaad en opportunisme wordt in Freibeuter op een abstracter niveau uitgewerkt dan in Text + Kritik, literairder ook, met evenveel nadruk op de Nazi-tijd als op de jongere DDR-geschiedenis. Jurek Becker verbaast zich in een kort en sterk geformuleerde beschouwing over het idee van de meeste Westduitsers dat zj zich in de DDR heldhaftiger gedragen zouden hebben dan de Oostduitsers deden. “De angstigen, de bekrompenen en de huichelaars vormen in élke bevolking gegarandeerd de meerderheid. (-) Een samenleving die voor haar welzijn afhankelijk is van individuele moed, heeft het slecht.” De Poolse jood Becker, die pas Duits leerde na een jeugd in concentratiekampen, werd in 1976 als partijlid geroyeerd om zijn opstelling in de zaak Wolf Biermann en vestigde zich daarna in Berlijn. Volgens Becker verdraaien de Westduitsers hun geluk in verdienste en de pech van de Oostduitsers in schande - daarom vinden ze het maar niks om weer verenigd te zijn. “Und irgendwie kann man das auch verstehen: es ist keine angenehme Vorstellung, bis ans Ende der Tage mit seinesgleichen verbunden zu sein.”

Bij vlagen uiterst aanvechtbaar is het lange, pissige stuk van Lothar Baier tegen de nieuwe, 'typisch Duitse' biechtvaderachtigheid van literatuurprofessoren: de Literaturpfaffen bepalen het gewicht van een schrijver aan de hand van zijn biografie - was hij goed of fout - zonder in hun moralisme leven en literatuur nog te kunnen scheiden. Baiers aanval op de 'Literaturverpfaffung' is heel leesbaar en zijn boodschap helder: zijn we van het communisme af, is er stiekem een nieuw literatuurstalinisme ontstaan.

Barbara Sichtermann maakte een hoorspel 'Anpassung - eine gefährliche Notwendigkeit' over de levenshouding van 'Ossis' en 'Wessis'; Rudolf Walther en anderen kozen de essayvorm. Het verwijt van opportunisme wordt net zolang heen en weer geschoven tot het bij de lezer zelf blijft liggen.

    • Margot Engelen