Z-Afrika's Nationale Partij maakt een salto en paait zwarte kiezers

JOHANNESBURG, 1 NOV. Op de moderne beat van de synthesizer kwam hij op. De video-wall toonde alle zevenduizend partijgangers hoe F.W. de Klerk handen schudde, breeduit lachte en zwarte kinderen een presidentiële aai over de bol gaf. Bijna ongelovig overzag hij het enthousiasme van zijn nieuwe aanhang. “Viva Ef Wee”, schreeuwde de voorganger. “Viva”, juichte de zaal terug, als op de vurigste politieke bijeenkomsten van zwart Zuid-Afrika.

Dit is 1993: de Nationale Partij maakt de salto van apartheidspartij naar christelijke volkspartij. Een vakkundiger begrafenismaatschappij voor besmette verledens bestaat niet. Zes maanden voor de eerste algemene verkiezingen in Zuid-Afrika was de zaal in het World Trade Centre nabij Johannesburg zaterdag voor hooguit een derde gevuld met blanke gezichten. De rest was verse aanhang waar de NP het straks van moet hebben: kleurlingen en zwarten die door de partij per bus waren aangevoerd uit hun township in de buurt.

Spontane symboliek voor de camera's te over. Zwarte en blanke handen ineengevouwen in de lucht gestoken tijdens het gezamenlijk gebed in Afrikaans, Engels, Zoeloe en Sotho. Een blanke Nasionalis die met gebalde vuist het zwarte volkslied Nkosi Sikelel' i-Afrika ('God zegene Afrika') woord voor woord meezong. Oudere dames in jurken met veel bloemetjes die hun Zoeloe onwennig meeprevelden. Zwarte mannen en vrouwen die moeiteloos in het Afrikaans het gekreun van ossewagens bezongen in het officiële volkslied, Die Stem - alsof er onder de politici van Zuid-Afrika geen verhit debat gaande is over een nieuw volkslied zonder bijklank.

De saamtrek van de NP was een voorproefje van de verkiezingscampagne die Zuid-Afrika tegemoet gaat. Een campagne naar Amerikaans voorbeeld en een moderne, goed ingespeelde partijmachine moeten de NP in het centrum van de non-raciale politiek plaatsen, als alternatief voor het Afrikaans Nationaal Congres dat volgens de opiniepeilingen op een meerderheid van zestig procent of meer afstevent.

Hoewel hij zaterdag volhield dat zijn partij de verkiezingen gaat winnen, wil De Klerk vooral als sterke tweede eindigen. Daarmee stelt hij het vice-presidentschap voor zichzelf veilig en wil hij de minderheid volgens het principe van de “machtsdeling” in een regering van nationale eenheid gerust stellen. Die strategie brengt de NP op tot nu toe onbekend terrein, maar met kameleontische gaven passen de voormalige grondleggers van de apartheid zich aan. Er waren zaterdag Zoeloe-dansen, Indiase hapjes en aan het eind een warme maaltijd voor iedereen - de liefde van het electoraat gaat in een land met grote armoede door de maag.

De Klerk plaatste zichzelf in zijn toespraak in het midden. Het ANC is niet te vertrouwen, was De Klerks boodschap, met de radicalen in zijn gelederen, zijn alliantie met de Zuidafrikaanse communistische partij en zijn “intimidatie van vreedzame Zuidafrikanen”. De Inkatha Vrijheidspartij van Mangosuthu Buthelezi, “die elke keer wegloopt of de oorlogstrommen roert als hij zijn zin niet krijgt”, is niet meer dan een regionale partij. Voor vrede en veiligheid, goed onderwijs, een baan en een goed salaris kan maar één partij zorgen, hield De Klerk de zaal voor. “Yes, ja”, siste het rond.

Zo zal het gaan tijdens de campagne: de Nationale Partij als het redelijk alternatief voor de anti-revolutionaire middenklasse van alle huidskleuren. Zoals het ANC gebruik zal maken van Nelson Mandela als populaire stemmentrekker, zal de NP zijn eigen Nobelprijswinnaar als baken van betrouwbaarheid inzetten. Of de loyaliteit van de nieuwe aanhang blijvend is, moet bij de stembus blijken. Op de weg terug naar het township, opende een zwarte jongen het raampje van de bus en riep heel hard: “Viva Mandela.” Zijn maaltijd had hij al op.

    • Peter ter Horst