Rouw om 'il maestro' Fellini

PAG.7 ZIJN CIRCUS, ZIJN FILMS

ROME, 1 NOV. “Addio Federico. Jouw dromen waren ook de onze.” Geen retoriek, maar de slotzin waarmee de Italiaanse tv-zender Rai gisteren afscheid nam van Federico Fellini. Daarbij de beelden van twee clowns die een circus verlaten. Met Fellini verliest Italië een stukje van zichzelf.

Onmiddellijk na zijn overlijden, zondag rond het middaguur na een coma van twee weken, stroomden de mensen toe naar het ziekenhuis Umberto I in Rome, waar Fellini de afgelopen tijd was verpleegd. Op hun manier wilden zij afscheid nemen van de maestro, die met zijn forse gestalte, zijn onafscheidelijke sjaal en zijn hoeden en petjes een silhouet vormde dat iedereen kende.

“De Italianen, vaak beschreven als een volk van cynici, beseffen dit keer dat een van de grote Italianen van de eeuw is gestorven”, aldus de komiek Paolo Villaggio, hoofdrolspeler in Fellini's laatste film, La voce della luna, uit 1990. En Sofia Loren zei vanuit de Verenigde Staten: “Een groot licht is uitgegaan en nu zitten we in het donker. De wereld zal veel triester zijn zonder zijn fantasie.”

Fellini, die 73 jaar is geworden, was iemand op wie de Italianen trots konden blijven, ook nu het nieuws uit het land voornamelijk over mafia en corruptie gaat. Daarom meldde de tv bij wijze van zelfbevestiging dat CNN, de BBC en zelfs de Chinese tv meerouwen over de dood van il maestro. De vijf Oscars die hij heeft gekregen, waaronder een voor zijn hele oeuvre in april van dit jaar, maken hem tot een van de allergrootste regisseurs.

Woensdag wordt Fellini bijgezet in het familiegraf in zijn geboortestad Rimini, een van de twee polen in zijn leven (Rome was de andere), bezongen in films als I Vitelloni en Amarcord. Maar eerst kan het publiek afscheid van hem nemen in studio 5 van Cinecittà, de filmstudio waar Fellini met zijn uitgesproken voorkeur voor studio-opnamen de meeste van zijn films heeft gedraaid. Morgen zal daar zijn kist staan tegen een decor uit zijn film L'Intervista, misschien wel de minst geslaagde van zijn werken.

Pag.7: In Italië was hij 'tovenaar'

Gisteren en vanmorgen regende het telegrammen aan het adres van zijn vrouw, de actrice Giulietta Masina, die in veel van zijn films heeft meegespeeld. Zij heeft het nieuws over de dood van haar man via de tv gehoord. De etherstralen gingen sneller dan de auto's van Fellini's arts die op weg was naar hun huis in het oude centrum van Rome.

Het was een groot contrast, deze fragiele actrice en de junonische vrouwen uit Fellini's films. Maar tussen die twee is een liefde gebleven die de tijd heeft doorstaan. Fellini's amoureuze escapades en Giulietta's kettingroken, iets waar Fellini absoluut niet tegenkon, waren vergeleken daarbij minder belangrijk. Zaterdag was het echtpaar vijftig jaar getrouwd. De kaarten waren al getekend en op de dag dat Fellini in coma raakte hadden Federico, in rolstoel, en Giulietta nog de laatste plannen voor het feest doorgesproken op een lunch.

In Italië is Fellini niet alleen een spreekstalmeester uit het circus die een groteske, fantasierijke wereld te voorschijn tovert en er tegelijkertijd in slaagt daar met de intense verbazing en opmerkzaamheid van een kind naar te blijven kijken. In dat opzicht was hij Il Mago, de tovenaar die de meest onvoorstelbare zaken uit zijn hoed tovert.

Maar Fellini heeft de Italianen ook een spiegel voorgehouden. Niet op de manier van het neo-realisme van zijn collega's van net na de oorlog. Meer als een pschoanalyticus uit de school van Jung, iemand die probeert het collectieve onderbewuste van een land in kaart te brengen.

“Fellini vertelde de binnenkant van Italië, dat wat wij allemaal in onszelf meedragen,” meende de schrijver Antonio Tabucchi. “Deugden en zwakheden, ons nationale karakter. Zijn films vormen de roman interieure van Italië. Niemand heeft ons begrepen zoals hij.” En regisseur Ettore Scola zei: “Tegen alle schijn in is hij de meest politieke van de Italiaanse regisseurs.”

Italië heeft zich langzaam kunnen voorbereiden op de dood van de grote meester. De zware bypass-operatie van de maagslagader die hij in de zomer heeft ondergaan, werd aanvankelijk geheim gehouden, maar kwam aan het licht na de beroerte die Fellini in augustus kreeg toen hij in Rimini herstellende was van de operatie. De beroerte liet hem verlamd aan de linkerkant van zijn lichaam, maar de revalidatie begon zijn vruchten af te werken. Fellini mocht terug naar Rome en het ging zo goed dat hij twee weken geleden toestemming kreeg voor de zondagse lunch met zijn vrouw. Het verhaal wil dat Fellini 's avonds een hartstilstand kreeg en in coma raakte, nadat een stukje zachte mozzarella-kaas het verkeerde keelgat was ingeschoten. Zijn artsen hebben dat niet bevestigd. Fellini zou het niet erg hebben gevonden. Voor hem was de fantasie ook een deel van de werkelijkheid.

    • Marc Leijendekker